Ze zullen het nooit weten, maar vandaag was een geluksdag voor 45.000 Nederlandse werknemers. Ze worden niet ontslagen. Hun baan blijft op miraculeuze wijze behouden en de komende maanden wordt hun loon netjes overgemaakt.

Wie de geluksvogels zijn is niet te zeggen, want de meevaller komt uit macro-economische berekeningen die het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag 15 december presenteerde. Ook de bedrijven die de mensen aan het werk weten te houden, zijn niet bekend. We weten zelfs niet in welke sector het baanbehoud heeft plaatsgevonden.

Wonderlijk
Maar wonderlijk blijft het. In juni ging het CPB voor dit jaar nog uit van 425.000 werklozen. In de decemberraming is dat 380.000, een afname met 45.000 werklozen.

Voor 2010 is het verschil nog groter. In juni dacht het CPB dat de werkloosheid in dat jaar naar 730.000 zou gaan. Nu verwachten de economen slechts 510.000 werklozen. Een verschil van maar liefst 220.000.

Er zijn enkele rationele redenen voor de verbeterde werkloosheidsraming. De recessie is diep – de economie krimpt in 2009 met 4 procent – maar net iets minder diep dan men in juni vreesde. Voor 2010 rekent het Planbureau al weer op anderhalf procent groei. Logisch dat de werkloosheid dan ook wat meevalt.

Maar dat effect is bij lange na niet groot genoeg om de trage werkloosheidsgroei te kunnen verklaren. De werkloosheid loopt in 2009 en 2010 ongeveer in hetzelfde tempo op als tijdens de milde recessie van 2002 en 2003, terwijl de productie onvergelijkbaar snel is gedaald.

Hamsteren van arbeid
Zijn bedrijven anno 2009 huiverig om mensen te ontslaan? Voorzien zij grote arbeidstekorten zodra de economie weer aantrekt en de vergrijzing toeslaat? Dat zou een logische verklaring zijn.

Maar het hamsteren van arbeidskrachten zou je dan terug moeten zien in dalende winstmarges. De loonkosten blijven hoog, terwijl de omzet afneemt. Ook zou de arbeidsproductiviteit fors moeten dalen, als bedrijven meer mensen in dienst houden per eenheid product.

Beide trends zijn in de cijfers echter niet terug te vinden. De arbeidsproductiviteit stijgt volgend jaar met maar liefst 5,5 procent, en ook de winstquote van bedrijven verbetert flink.

Verborgen leed
Het is een mysterie. De overbodige arbeidskrachten zijn niet werkloos, maar ook niet in dienst. Waar zijn de 45.000 werklozen gebleven?

CPB-directeur Coen Teulings erkende dinsdag dat hij op deze vraag nog geen sluitend antwoord heeft. “Een deel van het leed is verborgen leed”, zei hij.

Polen deels weer naar huis
Zonder dat met harde cijfers te kunnen onderbouwen, denkt het Planbureau dat er twee groepen zijn die het verborgen leed dragen. De eerste groep bestaat uit EU-immigranten (lees: Polen), waarvoor in de laagconjunctuur geen werk is. Een deel van hen is weer naar het thuisland gegaan.

De andere groep bestaat uit zzp’ers, zelfstandigen zonder personeel. Zij vormen de ‘flexibele schil’ van de arbeidsmarkt, en zijn er ongetwijfeld in zowel tarief als aantal factureerbare uren op achteruit gegaan.

Zzp’er haalt broekriem aan
De zzp’er lijdt in stilte, want in de werkloosheidsstatistieken zie je hem (of haar) niet terug. En ook niet in de bijstand, want daarvoor zijn de ingangseisen vaak te streng. De zzp’er zit de recessie uit door op eigen vermogen in te teren en de buikriem aan te halen.

Hoe groot dat leed is? Het CPB weet het niet. De rol van de zelfstandigen in de economie is wel een van de onderzoekthema’s van het Planbureau, dus misschien dat we de diepte van het verborgen verdriet toch ooit kunnen peilen.

Lees ook:

CPB: groei trekt flink aan in 2010