IJsland zou afglijden naar het stenen tijdperk als het land de 3,8 miljard euro aan Nederland en Engeland zou terugbetalen. Ten minste, dat schreeuwt de opositie in dat land.

Zelfs in Nederland lijkt dat protest door te klinken. De afgelopen dagen schreven lezers van Z24 over Wouter Bos die IJsland kapot zou maken. Het kleine IJsland vermorzeld door de grote reuzen Engeland en Nederland; het is een verleidelijk maar vals beeld, zoals enkele andere lezers in hun reacties lieten weten.

Fractie
IJsland moet hoogstens een deel van dat bedrag terugbetalen. Het meeste geld komt namelijk uit de boedel van het failliette Landsbanki, de moeder van wijlen Icesave. Schattingen gaan inmiddels uit van een zogeheten recoveryrate van 90 procent .

Wat resteert is een schuld 380 miljoen euro, of in een voorzichtiger scenario 500 miljoen euro exclusief rentelasten. Dat is veel voor IJsland, dat omgerekend naar de huidige wisselkoers een nationaal inkomen van 11,5 miljard euro heeft, maar ze mogen er jaren over doen.

Weigering
Waarom wil IJsland dan toch niet betalen? De bevolking is boos. Begrijpelijk, want de banken hebben er een zooitje van gemaakt in het buitenland. Waarom moet Jón met de pet daar nu voor dokken, vragen ze zich af.

Maar IJsland heeft ervoor gekozen om onderdeel uit te maken van de Europese economische ruimte. In ruil voor een vrijwel onbeperkte toegang tot de Europese markt moet men zich aan regels houden, zoals de regels over garantieregelingen van de eerste (destijds) 20 duizend euro aan spaargeld.

Nu kun je je afvragen of die regels wel zo streng moeten worden toegepast. Er is bij het opstellen van die regels nooit rekening gehouden met het omvallen van alle grote commerciële banken.

Ook zijn er vraagtekens te plaatsen bij de veel te passieve houding van De Nederlandse Bank. Maar uit alle IMF- en Wereldbankrapporten blijkt ook dat de verantwoordelijkheid vooral ligt bij de IJslandse toezichthouder, en daarmee bij de IJslandse staat die de boel totaal uit de hand heeft laten lopen.

Principieel
De nationale schuld van IJsland is enorm. In 2010 piekt die schuld tot 136 procent van het Bruto Nationaal Product (Bron IMF). Het restant van de Icesave-schuld is, ook al wil de IJslandse oppositie anders doen geloven, daarvan uiteindelijk maar een heel klein onderdeel. Desalniettemin heeft de president besloten er een halszaak van de maken. Als hij namelijk blijft weigeren zijn handtekening te zetten, is een referendum het gevolg.

Europese Unie
Wat als het IJslandse volk de wet waarin de afbetaling wordt geregeld afkeurt? Dan behalen president, oppositie en het volk uiteindelijk een pyrrusoverwinning. Een lidmaatschap van de Unie en daarmee toetreding tot de euro kunnen de IJslanders wel vergeten.

Engeland en Nederland kunnen moeilijk alle schuld aan IJsland kwijtschelden en vervolgens doen alsof er niets aan de hand is.

Want hoe kunnen Nederland en Engeland proberen een land als Griekenland nog in het gareel krijgen, als ze naar andere - lees noordelijke landen - heel soepel zijn? Wat voor een signaal is het naar de Baltische landen die met gelijke problemen als IJsland kampen?

Is het erg als IJsland geen lid wordt van de Europese Unie? Misschien geen ramp, maar een stabiele munt kan het land goed gebruiken. Een deel van de ellende is immers terug te voeren op de instabiliteit van de IJslandse kroon. De euro zou het land afschermen van buitenlandse én binnenlandse speculanten.

Een tweede, meer urgent probleem dat kan ontstaan als IJsland weigert de wet goed te keuren, is dat IJsland moeilijker krediet bij het IMF zal kunnen krijgen. Nederland en Groot-Brittannië zullen zich hard opstellen. Ze kunnen nieuwe kredieten weigeren, of allerlei strenge voorwaarden stellen.

Democratisch
De president van IJsland heeft gekozen voor een principiële lijn en geeft het laatste woord zoals het er nu naar uitziet aan de bevolking. Het is een daad die past bij de oudste democratie van West-Europa en bij het eigenwijze en trotse IJslandse karakter.

Mocht de bevolking de wet afwijzen, dan zakt het land niet terug naar het niveau van het stenentijdperk. Het betaalt alleen wel een hoge prijs. Een prijs die heel wat hoger is dan de enkele honderden miljoenen euro´s die het al dan niet terecht aan Wouter Bos en Alistair Darling zou moeten overmaken.

President IJsland blokkeert Icesavedeal

Bos blij met IJslandse instemming

IJsland blijft krimpen

IJsland in de EU? Nog even niet