Mathijs Bouman
Zomaar wat berichten van de afgelopen week: ‘Steeds meer zzp'ers naar de voedselbank’, ‘20.000 zzp'ers staken eigen bedrijf’ en ‘Zelfstandigen en kleine ondernemers zijn de duidelijkste slachtoffers van de economische crisis’.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek becijferde dat het inkomen van de gemiddelde zelfstandig ondernemer in 2009 maar liefst 12 procent omlaag ging. Werknemers kregen er juist 1,8 procent bij.
Zelf schreef ik een maand geleden op deze site: “De zzp’er lijdt in stilte, want in de werkloosheidsstatistieken zie je hem (of haar) niet terug.” Dat de werkloosheid in Nederland veel minder oploopt dan verwacht, komt door de flexibiliteit van de kleine ondernemers die hun omzet zagen verdampen, maar niet meetellen voor de werkloosheid.
Geen gezeur
De afgelopen jaren namen veel werknemers het besluit om voor zichzelf te beginnen. Lekker zelf je tijd indelen, geen gezeur van managers aan je kop, en dankzij extra aftrekposten en minder sociale premies hou je netto nog meer over ook.
Het waren vaak hoogopgeleide veertigers werkzaam in de ‘kenniseconomie’, die besloten zzp'er te worden. Maar ook in de bouw begonnen veel vaklieden voor zichzelf. Vaak met veel (financiëel) succes.
Maar sinds de kredietcrisis in alle hevigheid uitbrak, zijn de kansen gekeerd. Bedrijven geven het werk dat er nog is liever aan de eigen werknemers, want die moeten ze toch al betalen. Voor de ‘flexibele schil’ zijn er even geen opdrachten.
Schuldhulpverlening
Dat hakt er in. Meteen blijkt hoe minimaal het sociale vangnet voor de zelfstandige ondernemer is. Er is geen WW, geen deeltijd-WW, geen sociaal plan. Er is het BBZ, het Bijstands Besluit Zelfstandigen, waardoor zelfstandigen tijdelijk geld kunnen lenen bij de gemeente, maar die regeling wordt slecht of niet uitgevoerd, zo schreef Z24 onlangs. Verder is er alleen de Bijstand en schuldhulpverlening.
Maar om voor Bijstand in aanmerking te komen mag een zzp'er zonder inkomsten geen werkende partner hebben en geen vermogen. De meesten zijn net te rijk voor de bijstand, maar te arm om de vaste lasten te kunnen betalen.
Deeltijd-WW
Wat te doen? Moeten we de WW openstellen voor zzp'ers en deelname aan sociale verzekeringen verplichten voor zpp'ers? SP-er Agnes Kant, bijvoorbeeld, pleit voor deeltijd-WW voor zzp'ers.
Al eerder stelden regeringspartijen CDA en PvdA dat de opkomst van de zzp'er het sociale stelsel in Nederland ondermijnt. Volkskrant columnist Pieter Hilhorst herhaalde dit verwijt afgelopen maandag: “De groei van het aantal zelfstandigen leidt tot een uitholling van het sociale stelsel", schreef hij. Volgens politicoloog Hilhorst moeten zzp'ers zich aansluiten bij een BV die hen officieel in dienst neemt, zodat ze toch bijdragen aan, en profijt hebben van de sociale zekerheid.
Een sociale verzekering voor zelfstandigen zal altijd voor iedereen verplicht moeten zijn. Want als het vrijwillig is zullen alleen de 'slechte risico's' aan de verzekering deelnemen.
Pseudo-werknemer
Verplichte WW voor de zzp'er: het is een buitengewoon slecht idee. Verplicht verzekeren van de zelfstandige ondernemer maakt hem tot een pseudo-werknemer. Het vermindert de noodzaak om de zaakjes zelf voor elkaar te hebben, om voldoende financiële buffers aan te leggen, agressief acquisitie te plegen als de opdrachten uitblijven, nieuwe markten te verkennen en kosten te verlagen.
Geef de zelfstandige een sociaal vangnet en je bent een ondernemer kwijt. En daarmee een van de motoren van de Nederlandse economie.
Veel van de nieuwe ondernemers hebben in de goede jaren niet genoeg gespaard. Ze hebben hun omzet teveel afhankelijk gemaakt van enkele opdrachtgevers. Ze hebben zichzelf kortom niet onmisbaar gemaakt. Dat was slecht ondernemerschap en daar betalen zij nu de prijs voor.
Dat verwijt kan ik deels ook mijzelf maken. Ik heb als zzp'er de afgelopen jaren ook niet genoeg buffers aangelegd om het - zeg - een jaar uit te kunnen zingen. Dan wordt een diepe recessie behoorlijk spannend.
Lijdzaam toezien?
Moeten we dan helemaal niets doen, en lijdzaam toezien hoe ondernemers kopje onder gaan? Dat hoeft niet. Als de overheid iets wil doen, laat men dan het urencriterium verruimen (zoals Z24-medewerker Jasperien eerder al schreef op haar blog). En zorg dat de kredietfaciliteiten van de overheid ook voor zzp'ers beschikbaar zijn.
Versoepel de aanbestedingeisen zodat kleine ondernemers eindelijk mee kunnen dingen naar overheidsopdrachten. Verlaag de administratieve en fiscale lasten voor kleine ondernemers. Verplicht alle overheden en publieke bedrijven om facturen binnen tien dagen te betalen (op straffe van een automatische boete).
Er zijn mogelijkheden genoeg, maar een werkloosheidsverzekering voor zzp'ers is daar niet een van.
Lees ook:
ZZP'ers krijgen niet altijd uitkering bij gemeente
