De AFM lijkt het eigen mandaat niet altijd even helder op het netvlies te hebben.

De toezichthouder moet ervoor zorgen dat alle marktpartijen te allen tijde beschikken over dezelfde informatie, opdat niet één partij meer kennis heeft dan de ander. Want kennis is macht, of - in dit geval - geld.

Ook moet de AFM misbruik tegengaan. Maar zodra grote belangen spelen, lijkt de AFM zich soms opeens terug te trekken.

ING en Fortis
Neem de gebeurtenissen rond Fortis en ING. Fortis wordt er door de AFM van verdacht dat het over de eigen financiële situatie niet helemaal de waarheid sprak tegen beleggers, middels bezwerende persberichten en panische uitspraken tijdens persconferenties. Dat terwijl de financiën ronduit slecht waren. De AFM doet daar nu onderzoek naar.

Maar ook ING deed iets geks. Op vrijdag 17 oktober kelderde het aandeel op de AEX vanwege geruchten dat de financiële positie van deze bankverzekeraar minder rooskleurig was dan het bestuur deed voorkomen.

Diezelfde namiddag deed ING een persbericht uit waarin het de markt verzekerde dat er niets aan de hand was. Toen had het aandeel ING al meer dan 13 procent ingeleverd.

De zondag daarop moest ING bij de overheid aankloppen voor een kapitaalsinjectie van tien miljard euro. Dat was maar één miljard meer dan de initiële Nederlandse kapitaalsinjectie voor Fortis, en slechts 6,4 miljard minder dan het bedrag dat minister Bos uiteindelijk een week later op tafel legde om Fortis Nederland te kopen.

Bos bleek al dagen in geheime onderhandelingen te zijn verwikkeld met Fortis. De handel werd niet stilgelegd. Toen alles uitkwam waren Fortis-aandeelhouders woest, en de AFM startte mede daarom een onderzoek naar het Fortis-beleid.

Maar in de ING-zaak ziet Hoogervorst "geen aanleiding" om onderzoek te doen naar eventuele misleiding van beleggers door ING. Wel tracht de AFM uit te vinden wie de geruchten in de markt bracht. Dat is op zijn minst vreemd.

“Een bedrijf mag proberen dingen geheim te houden als het overduidelijk in het belang van het bedrijf is dat het geheimgehouden wordt", verschoonde Hoogervorst zich afgelopen weekeinde in een TV-programma.

Daar mag het bestuur van Fortis het mee doen. Want verstandig of niet, het bestuur van die bank dacht overduidelijk dat hun handelswijze in het belang van het bedrijf was. Dat vindt Hoogervorst dus niet: zie het onderzoek. Maar in het geval van ING weer wél. Wat wordt het nu, meneer de voorzitter?

Koersgevoelige informatie
Hoogervorst en de AFM moeten zich helemaal niet bezig houden met de belangenvraag. In het mandaat van de AFM staat nergens dat de organisatie zich bezig moet houden met de interne belangenafwegingen bij bedrijven.

In de regels van de AFM, te vinden op de website van die organisatie, staat te lezen dat een marktpartij koersgevoelige informatie 'onverwijld', dus zo snel mogelijk bekend dient te maken. Nergens staat dat de marktpartij eerst even mag bepalen wat het belang van openbaarmaking is, laat staan dat de AFM bij die afweging betrokken dient te worden.

Sterker, in de regels staat letterlijk: 'Alleen in uitzonderlijke gevallen kan door de uitgevende instelling tot uitstel van openbaarmaking mogen worden besloten. Ook hier geldt dat de AFM niet voorafgaand aan het uitstel goedkeuring verleent. De AFM kan in haar toezicht achteraf nagaan of het uitstel rechtmatig is geweest.'

Maar in het geval van ING heeft de AFM daar dus geen zin in. Hoogervorst: "Bij ING hebben we geen aanleiding gevonden om daarnaar (mogelijke misleiding - red.) te kijken."

Aandeelhouders
Daar zijn veel ING-aandeelhouders het wellicht niet mee eens. Doordat ING zo lang talmde met het persbericht en de onzekerheid bleef, bleef ook het aandeel dalen op de AEX.

De handel in het aandeel ING stilleggen was een optie geweest. Sterker, de AFM zou volgens de eigen regels het gelijk aan zijn kant hebben gehad, als het de handel inderdaad stopgezet had, die vrijdag 17 oktober.

De AFM heeft dat al meerdere keren gedaan bij bedrijven die getroffen werden door geruchten. Bij Numico en Vedior in 2007, Exact dit jaar, en zo zijn er meer voorbeelden.

Waren er op die momenten geruchten in de markt, al of niet geholpen door partijen met belangen? Ja. Vertoonde de aandelenhandel daardoor rare sprongen? Ja. Is de handel in die aandelen toen stilgezet, zoals het mandaat van de AFM toestaat? Ja.

Bij ING waren er óók geruchten in de markt, al of niet geholpen door partijen met belangen. Het koersverloop vertoonde óók grote sprongen - procentueel zelfs méér dan destijds bij Numico. Maar toch werd de handel niet stilgezet. In het geval van Fortis trouwens ook niet.

'De handel stilleggen had een run op de bank kunnen veroorzaken', is een argument. Dat is een theoretische mogelijkheid, maar wederom niet iets voor de AFM om over na te hoeven denken. Dat is niet de taak van de AFM, hooguit wel die van De Nederlandsche Bank. Maar die staat los van de AFM. Hoop je dan maar.

Duidelijkheid
De AFM eist helderheid, duidelijkheid en transparantie van alle partijen in de financiële markt, op straffe van sancties. Het zou handig zijn als de AFM zichzelf ook aan de regels houdt. Het kan immers niet zo zijn dat de AFM volhoudt dat alle banken gelijk zijn, maar als het erom spant opeens doet alsof sommige banken gelijker zijn dan anderen.

Juist nu niet, nu de wereld in een recessie geraakt is door financiële topmannen die het niet zo nauw namen met regels en het toezicht in vele landen faalde.

Want als de AFM soms al andere belangen zwaarder laat wegen dan het eigen mandaat, wat voor voorbeeldfunctie en autoriteit heeft de toezichthouder dan nog in de ogen van bestuurders van bedrijven?

Het kan toch niet zo zijn dat de toezichthouder een toezichthouder nodig heeft?