Jeroen de Boer
Het zou wat zijn. Na een landslide-zege en een korte formatie treedt het kabinet Wilders-Kant in 2011 aan met de boodschap: grenzen dicht, weg met Brussel, weg met de euro.
Het is de extreme variant van de sluimerende onvrede waar Geert Wilders' PVV en de SP van Agnes Kant bij de recente Europese verkiezingen op inspeelden. Onvrede over teveel regelzucht uit Brussel, open grenzen voor Poolse arbeiders en op de achtergrond de impopulaire euro, die toch zomaar heeft geleid tot een verdubbeling van de bierprijzen.
Wilders en Kant houden het voorlopig bij mopperen in de marge en durven het niet aan de ultieme exitvraag te stellen. Is Nederland niet beter af zonder euro en zonder Europese Unie?
Letland in last
Voor de levendigheid van het politieke debat zou het mooi zijn als dit scenario bij de komende nationale verkiezingen expliciet ter tafel komt. De kredietcrisis biedt immers volop stof tot nadenken over de euro. Europese landen die buiten de eurozone vallen, merken bijvoorbeeld haarscherp dat er een groot verschil is tussen een beetje aanschurken tegen de euro en formeel lidmaatschap van de club.
Jongste voorbeeld is Letland. De Baltische EU-lidstaad is in een crisis beland die vergelijkbaar is met de perikelen die IJsland afgelopen jaar kende.
Het wegvallen van buitenlandse investeringen, een groot handelstekort en de moeilijk houdbare koppeling van de eigen munt met de euro. hebben de Letse economie zware schade toegebracht. Afgelopen woensdag zag de Europese Centrale Bank zich genoodzaakt te interveniëren in de Letse crisis, omdat die ook EU-lidstaat Zweden dreigt te raken.
Letland wil dolgraag bij de euro, maar moet eerst de eigen economie op orde krijgen. Zonder internationale steun zal dat niet gaan, want op financiële markten is het land aangeschoten wild. Begin juni mislukte een poging van de Letse regering om nieuwe staatsleningen uit te geven faliekant.
Ook binnen de eurozone vallen uiteraard flinke klappen in landen als Spanje en Ierland. Maar vergeleken bij het Baltische drama stelt dat weinig voor. Ter illustratie: de Ierse overheid betaalt zo'n 5,6 procent rente op tienjarige staatsleningen, terwijl Letland bijna op het dubbele zit.
Gulden 2.0
De speculatieve, maar prikkelende vraag in dit verband is uiteraard: hoe zou Nederland zich door de crisis slaan zonder euro? Twee zaken zijn daarbij cruciaal: de handelspositie en het vermogen van de staat om geld te lenen op internationale kapitaalmarkten.
Belangrijk verschil met zowel IJsland als Letland is dat Nederland een netto-exporteur is. Afgelopen jaar kon Nederland bogen op een handelsoverschot van ruim 40 miljard euro. Als je een eigen munt hebt is dat een pluspunt, want landen met een exportoverschot beschikken doorgaans over een ruimer arsenaal aan buitenlandse muntreserves waarmee ze een zelfstandig valutabeleid kunnen voeren.
Zo op het oog geen probleem dus voor de Gulden 2.0. Ware het niet dat er onderliggend meer aan de hand is.
De helft van de Nederlandse export gaat naar vier eurolanden: Duitsland, België, Frankrijk en Italië. Voor een aanzienlijk deel gaat het om wederuitvoer van computers en andere spullen uit China, die via de Rotterdamse Haven naar het Europese achterland worden doorgesluisd.
Zonder euro zou Nederland veel meer moeite hebben zijn toppositie als Europees doorvoerland te verdedigen. Hamburg zou als eurohaven bijvoorbeeld weinig moeite hoeven doen om goederenstromen uit Rotterdam weg te lokken, zodra er ook maar enige onzekerheid zou bestaan over de stabiliteit van een nationale, Nederlandse munt.
Leenkampioen Bos
Ander element dat in de huidige crisis een doorslaggevende rol speelt, is het leenvermogen van overheden. Niet in de laatste plaats bij reddingsoperaties van banken.
Acute onrust rond Fortis en ING noopte minister Bos van Financiën afgelopen najaar als reddende engel op te treden. Dat hij daarin succesvol was, komt mede doordat Nederland op de Europese kapitaalmarkt moeiteloos tientallen miljarden euro's kon lenen tegen een relatief lage rente. Waarschijnlijk was de positie van Bos heel wat benarder geweest als hij in deze crisissituatie miljarden in guldens had willen lenen.
Economisch zit Nederland zodoende meer dan ooit vast aan de euro. Enige hoop voor sceptici als Wilders en Kant is een Europese crisis waarbij Duitsland, het anker van de euro, reden zou zien om de eenheidsmunt op te geven. Want toegegeven: onder een Duitse munt is het ook goed schuilen voor Nederland.
