Beleggers en economische weervoorspellers kijken met enige spanning uit naar de Amerikaanse werkloosheidscijfers die vrijdagmiddag 4 september worden gepubliceerd.

De recessie moge voorbij zijn, over de aard van het economische herstel heerst alom onzekerheid. Niet in de laatste plaats vanwege de werkloosheid. Die kan roet in het eten gooien, onder meer omdat de ontwikkeling van de consumptie en de huizenmarkt nauw verbonden zijn met de arbeidsmarkt.

Legertje baanzoekers
Economen rekenen erop dat de werkloosheid de komende maanden nog oploopt, waarbij de Verenigde Staten begin 2010 op een percentage van zo'n 10 procent moeten uitkomen, terwijl dit afgelopen juli op 9,4 procent lag.

In Nederland bedroeg de werkloosheid in juli 4,9 procent. Dit cijfer zal stijgen tot minimaal 7,5 procent of 565 duizend personen in de periode tot 2011, schat De Nederlandsche Bank.

Op korte termijn draait het spel vooral om afwijkingen. Sporen daadwerkelijke cijfers wel of niet met de verwachtingen van professionele voorspellers. Dat zegt iets over de kans dat de economische opleving meer is dan een bliepje. Voor de Amerikaanse cijfers van vrijdag is het ijkpunt: een werkloosheidspercentage van 9,5 procent in augustus.

Actieve zoekers
Officiële cijfers zeggen echter niet alles. Het meten van werkloosheid behoort tot de hogere statistische goochelkunde, waarbij belangrijk is wie je meetelt als werkwillig en hoe je met semi-werklozen omgaat.

In Nederland zijn volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bijvoorbeeld alleen personen werkloos die de afgelopen vier weken actief zochten naar betaald werk voor minimaal twaalf uur per week.

Daartegenover staat de bredere kaartenbak van uitkerings- en werkinstantie UWV, die bestaat uit "niet-werkende werkzoekenden." Daaronder vallen de mensen met een ww- en een bijstandsuitkering, maar ook andere werkzoekenden. Bovendien hoeven mensen die ingeschreven staan bij het UWV niet per se actief op zoek te zijn naar een baan.

Afgelopen juli telde het UWV 485 duizend werkzoekenden, tegenover 386 duizend werklozen bij het CBS. Het UWV-cijfer is hoger maar wordt nog vertroebeld, doordat de regering geen actuele cijfers geeft over de bedrijfsregeling voor deeltijd-ww. We weten dus niet precies hoe groot het leger schaduwwerklozen is.

Echte werklozen
In de VS ligt dat anders. Daar zijn ze dol op statistieken. Het Bureau of Labor Statistics hanteert bijvoorbeeld liefst zes definities van werkloosheid. De officiële werkloosheid, voor ingewijden bekend als U-3, lijkt op die in Nederland en telt personen die de afgelopen vier weken actief naar werk zochten.

Maar je hebt ook U-6, door sommige Amerikanen aangeduid als de "echte" werkloosheid. Dit cijfer omvat niet alleen de 14,5 miljoen officiële werklozen, maar ook twee andere groepen.

Zo heb je de groep "parttime werkers uit economische overwegingen", ofwel degenen die noodgedwongen een deeltijdbaantje hebben terwijl ze eigenlijk meer willen werken. Tel op: 8,8 miljoen personen.

Vervolgens zijn er mensen die "marginaal gelieerd zijn aan de beroepsbevolking." In vertaling zijn dat personen die in principe wel willen werken en op enig moment in de afgelopen twaalf maanden naar werk hebben gezocht. Tel op: 2,3 miljoen Amerikanen.

Veel verkapte werklozen
Afgelopen juli gaf het U-6 cijfer een Amerikaans werkloosheidspercentage van 16,3 procent, tegen het officiële getal van 9,4 procent. Zie de grafiek: Wie is werkloos in de VS?

Kijk je wat verder terug, dan valt op dat sinds november 2008 het officiële werkloosheidscijfer veel minder hard is gestegen dan het officieuze U-6 cijfer. Dat laatste steeg van 12,6 procent naar 16,3 procent, tegen een stijging van 6,8 naar 9,4 procent voor de officiële werkloosheid. De brede Amerikaanse werkloosheid klom ruim een procentpunt meer.

Positief puntje is dat zowel de officiële werkloosheid als de brede werkloosheid afgelopen juli zakten in de VS. Voor optimisten is het te hopen dat dat geen incident was.