Waarom haalt Toyota als er een fout met het rempedaal aan het licht komt miljoenen auto's terug naar de garage, maar gebeurt zoiets niet als er iets niet in orde blijkt te zijn met financiële producten?

"Het antwoord op die vraag is dat een auto zo ver is uitontwikkeld dat duidelijk is aan welke eisen hij moet voldoen", aldus hoogleraar Corporate Finance Jaap Koelewijn. "Met financiële producten ligt dit veel ingewikkelder." Koelewijn was een van de panelleden op een symposium over economie en moraliteit woensdag 10 maart, georganiseerd door het ministerie van Economische Zaken.

Financiële producten
Dat financiële producten ingewikkeld zijn, neemt volgens Koelewijn niet weg dat ook de aanbieders van deze producten een verantwoordelijkheid hebben: 'wíl ik dit product aanbieden?'. Maar het had volgens de hoogleraar ook een hoop ellende gescheeld indien institutionele beleggers zich hadden afgevraagd: 'wil ik mijn geld hierin steken?', doelend op doorverkochte subprime-hypotheken. "Wat gebeurt er eigenlijk als het misgaat? Een hele sector bleek niet gereguleerd. Ze dachten: als het misgaat, is er wel iemand die ons uit de brand helpt. En dat bleek ook het geval."

Niet dat Koelewijn vindt dat de overheid de hele boel maar in elkaar had moeten laten storten: "Nee, de overheid had eigenlijk geen andere keuze dan bijspringen. Wel zijn we op een aantal punten te aardig geweest. Zo zijn beleggers met achtergestelde obligaties in ABN Amro hun geld niet kwijt geraakt. Hun beleggingen zijn wel minder waard geworden, maar ze zijn er nog gewoon."

Daarnaast is het depositogarantiestelsel volgens Koelewijn wel heel makkelijk verhoogd naar 100.000 euro.

Kwestie Nijpels
Koelewijn: "Ook zijn er wel heel weinig mensen op sleutelposities opgestapt. Ik heb het dan over personen bij banken, maar ook over beleidsmakers. Dit had op zijn minst reinigend gewerkt. En dan treedt Ed Nijpels af als voorzitter van het ABP vanwege zijn rol bij DSB, naar eigen zeggen vanwege de beeldvorming, dus zonder schuld te bekennen, en dan wordt het onderzoek stopgezet. Dit komt een moreler leiderschap niet ten goede."

Wie zijn belofte niet nakomt, moet daarop aangesproken worden, betoogde Koelewijn verder. Bedrijven moeten volgens hem dus een professionele Raad van Commissarissen hebben, of zoals demissionair minister Maria van der Hoeven het samenvatte: "Een commissariaat doe je er niet zomaar even bij."

Behalve het interne toezicht moet ook het externe toezicht beter, zo klonk het op het symposium. Hoogleraar Financiële Planning en voormalig werknemer van De Nederlandsche Bank (DNB) Henriette Prast brak een lans voor het anders inrichten van het toezicht door DNB.

"Laat niet één team bij De Nederlandsche Bank toezicht houden op bank A en een andere ploeg op bank B, maar laat één team toezicht houden op een bepaald issue bij alle banken en de andere ploeg op iets anders bij de banken." Zo voorkom je volgens haar dat de toezichthouder te veel betrokken raakt bij de bank waar hij toezicht op houdt.

Op internationaal niveau moeten de toezichthouders beter samenwerken en op Europees niveau zou het goed zijn als er een overkoepelende toezichthouder kwam, aldus Koelewijn.

Moraal individuen
Blijft over de moraal van de betrokken individuen. Politiek filosoof Rutger Claassen, verbonden aan de Universiteit Leiden: "Het zou helpen als ethiek niet langer als apart vak gegeven werd, maar geïntegreerd wordt in de andere vakken."

Demissionair minister Van der Hoeven hoorde alles aan. Concrete veranderingen kon zij nog niet aankondigen. Wel zei ze met het onderwerp aan de slag te zijn en al het gehoorde mee te nemen.

Lees ook:

Nijpels stapt op als voorzitter ABP

Bos garandeert tot 100.000