'Banken moeten aan de ketting'

Het gebeurt, hopelijk, maar eens in de tachtig jaar. Een totale ontsporing van het bankwezen die ontaardt in een zeldzaam diepe recessie. Voer bij uitstek voor het Centraal Planbureau (CPB), de belangrijkste economische denktank van de overheid.

CPB-directeuren Coen Teulings en Casper van Ewijk presenteerden dinsdag 1 september De Grote Recessie, een breed opgezet boek "voor iedereen die wil weten hoe het écht zit met de crisis".

De Grote Recessie biedt een goed leesbaar overzicht van de belangrijke spelers en dilemma's, uiteraard met een solide economische onderbouwing. De verkoop van Amerikaanse Liar-loans en Ninja-hypotheken, de bankencrisis, de implosie van de wereldhandel, de huizenmarkt, de lessen van de crisis. Het zit er allemaal in.

Wie op zoek is naar verbluffende inzichten of gewaagde conclusies, moet wel goed speuren. Al steken de CPB-economen, in de marge van weloverwogen analyses, af en toe wel degelijk hun nek uit. Z24 maakte een kleine selectie.

Banken aan de ketting
Politici, opgelet! Beter toezicht op banken moet zo snel mogelijk geregeld worden, aldus het CPB. Liefst met internationale afspraken, want het momentum dreigt alweer verloren te gaan. "Zodra bankiers het gevoel krijgen dat de zaak weer draait, hebben zij voldoende politieke macht om hervormingen te voorkomen."

Voor de toekomst is het belangrijk dat de overheid grote banken in crisissituaties snel onder curatele kan plaatsen, waarbij aandeelhouders een toontje lager moeten zingen. "Vanwege de grote maatschappelijke kosten van een faillissement van een systeemrelevante bank is het wenselijk dat de overheid bij wet regelt dat het dwingend kan nationaliseren."

Duitse exit
De kredietcrisis richt een flinke ravage aan bij de overheidsfinanciën. Hamvraag is uiteraard: hoe ruimen we de boel weer op? Het CPB heeft wel een paar suggesties. Eén: bezuinig niet te snel. "De economie is vergelijkbaar met een zwaargewonde patiënt en die wil je ook niet te vroeg van de intensive care halen."

Wel is het nodig voor de langere termijn een geloofwaardig exitbeleid neer te zetten. Het CPB hint erop dat Nederland daarbij een voorbeeld kan nemen aan Duitsland. "Duitsland heeft zelfs in de wet laten vastleggen dat begrotingstekorten vanaf 2016 aan een maximum gebonden zijn. Een dergelijke afspraak kan zeer disciplinerend werken."

Huizenmarkt: Nederland is geen Amerika
Dicht bij de portemonnee van de burger, stelt het CPB dat de Nederlandse hypotheekmarkt niet vergeven is van de rommelkredieten, een enkele tophypotheek daargelaten. Over de huizenmarkt zijn de auteurs van De Grote Recessie zodoende niet extreem somber. "Er is hier geen almaar groter wordende op uiteenspatten staande zeepbel ontstaan."

Al luidt de droge conclusie dat ook in Nederland de huizenprijzen dalen onder invloed van "normale" economische factoren. "Een toenemend aantal eigenaren zal zijn hypotheek niet meer kunnen aflossen. De huidige kredietcrisis laat dus nog maar eens zien wat elke aspirant-koper zou moeten beseffen: een eigen huis is geen loterij zonder nieten."

Milieu is niet beter af
Suggesties dat de economische crisis goed is voor het milieu, verwijzen auteurs van De Grote Recessie naar het rijk der fabelen. Hoofdreden is de werking van markt voor emissierechten van koolstofdioxide.

Bedrijven die het broeikasgas CO2 uitstoten, betalen daar via emissierechten een prijs voor. Het huidige systeem werkt zo dat de uitstoot van CO2 goedkoper wordt voor bedrijven, als de economie krimpt. "Bij hoge groei zorgt een hoge CO2-prijs ervoor dat bedrijven extra hun best doen om de uitstoot te beperken. (...) Bij lage groei laten zij dit achterwege." Het gevolg: in slappe tijden nemen de prikkels om te investeren in duurzame energietechnieken af.

Het CPB wijst er fijntjes op dat een CO2-belasting in een recessie beter werkt om milieubesparingen af te dwingen. "Met een CO2-belasting blijven de kosten voor bedrijven bij een recessie gelijk, waardoor de uitstoot wél zal afnemen."

Milieuoptimisten die menen dat investeren in een schoner klimaat een 'free lunch' is, krijgen een veeg uit de pan: "Net als alle goede zaken is ook een goed klimaat niet gratis." Besparing van C02-uitstoot kost bedrijven of de overheid geld en is mogelijk schadelijk voor de werkgelegenheid.

We blijven gelukkig
Omdat zelfs economen tegenwoordig beseffen dat het leven om geluk draait, is er ook in De Grote Recessie serieuze aandacht voor het effect van de crisis op het persoonlijk welbevinden.

Voor wie het nog niet wist: Nederlanders zijn internationaal gezien al jaren bovengemiddeld gelukkig. Het goede nieuws is bovendien: een economische crisis heeft doorgaans een beperkt effect op het geluksgevoel. Dat daalt weliswaar tijdelijk bij het verlies van welvaart. "Maar als de sombere verwachtingen over de persoonlijke situatie zijn verdwenen en men gewend is geraakt aan de iets lagere welstand, dan zal de burger snel naar zijn oude geluksniveau terugkeren."

Al zijn er wel een paar uitzonderingen. Werk is een cruciale geluksfactor. Dus mensen die hun baan verliezen en jongeren die geen werk kunnen vinden, zijn de klos. Zij moeten rekening houden met een fors lagere geluksscore.

Zie ook de website: De Grote Recessie.