De iPhone is een enorme dataslurper. De telefoon van Apple maakt internetten en e-mailen even makkelijk als bellen en sms'en. Daarmee veroorzaakt de iPhone een enorme toename in dataverkeer op mobiele netwerken.

In 2008, het jaar dat T-Mobile in Nederland de iPhone introduceerde, verachtvoudigde het dataverkeer op het netwerk het telecombedrijf. En in 2009 is het dataverkeer bij T-Mobile nog eens bijna drie keer hoger dan een jaar eerder, laat T-Mobile weten. "Dat mag je explosief noemen", zegt een woordvoerder van het bedrijf.

De eenvoud van de internet- en e-mailfuncties maakt de Iphone een zeer succesvolle smartphone. In het kielzog van de iPhone volgt echter een hele stroom aan smartphones, die allemaal via het mobiele 3G-netwerk gebruik maken van internet. Al deze apparaten doen een beroep op draadloze netwerken.

Explosie dataverkeer
Het aantal smartphones groeit hard, maar het mobiele dataverkeer neemt nog veel sneller toe. Behalve het bekijken van een internetpagina, willen mensen mobiel ook filmpjes kijken vanaf internet of grote bestanden versturen.

Eén minuut een internetfilmpje op je telefoon bekijken, belast het netwerk met evenveel bytes als 26 minuten bellen, of als het versturen van 24.000 sms’jes. Over vier jaar zal het mobiele dataverkeer wereldwijd tussen de twaalf en twintig keer hoger liggen dan nu, voorspellen verschillende onderzoekers.

Netwerken onder druk
Wat doet al dit mobiele datageweld met de bestaande netwerken? De eerste tekenen zijn niet rooskleurig.

Bij AT&T in de VS en O2 in Groot-Brittannië regende het vorig jaar klachten dat telefoongesprekken uitvielen en de netwerken overbelast waren. Deze problemen werden in direct verband gebracht met de hausse in dataverbruik bij deze telefoonaabieders. AT&T en O2 waren vorig jaar de exclusieve aanbieders van Apples iPhone in respectievelijk de VS en Groot-Brittannië.

Ook over T-Mobile, in Nederland de enige aanbieder van de iPhone, kwamen berichten naar buiten over overbelasting van het mobiele netwerk. Volgens een woordvoerder zijn er echter geen concrete problemen geweest. "We hebben alleen willen aangeven dat het mogelijk kan zijn dat gesprekken uitvallen op plekken waar heel veel mensen tegelijk bellen, internetten en sms'en."

Nu vooral aandacht voor de iPhone
Toch lijkt het geen toeval dat juist de telecombedrijven die de iPhone leveren kritiek krijgen op de netwerkprestaties. "Dataverbruik groeide al iets langer", zegt Erik Fledderus, strateeg bij TNO en hoogleraar draadloze communicatienetwerken in Eindhoven. "Maar met de iPhone is het verkeer enorm gegroeid."

De iPhone is nu dè aanjager van mobiel internetverkeer. Zes van de tien telefoons die in Nederland het web bezoeken, zijn iPhones, zo blijkt uit onderzoek van TNO.

De iPhone is echter een voorloper en inmiddels zijn er veel meer internettelefoons op de markt.

Bovendien krijgen steeds meer laptops internetkaarten en mobiele modems. "En ook de zogenoemde machine to machine communicatie neemt toe", zegt Fledderus. Denk hierbij aan navigatiekastjes die, zonder dat de gebruiker er specifiek om vraagt, zelf informatie binnenhalen.

"Het dataverkeer nu is veel hoger dan we aan aantal jaar geleden hadden verwacht", zegt Patrick Blankers, strategiemanager bij Ericsson Nederland. Ericsson levert netwerktechniek aan telefoonmaatschappijen. "En het zal de komende jaren hard verder groeien."

Japan als voorloper
Om een idee te krijgen waar mobiel internet in Nederland heen gaat, is een blik op Japan de moeite waard.

In 2001 was dat Japan het eerste ter wereld met een 3G-netwerk, geschikt voor internettelefoons. Maar liefst 81 procent van de mobiele aansluitingen in Japan kan inmiddels op internet. In Nederland is dat nu nog maar één op de vijf telefoons.

In 2009 besloten Japanse telecombedrijven hun zwaarste gebruikers een datalimiet op te leggen. Onder meer het bekijken van pornofilms op mobieltjes dreigde het Japanse netwerk te verstoppen.

Wat te doen aan de datagolf?
In navolging van de Japanners, denken ook andere mobiele aanbieders na over de aanpak van het onstuimig groeiende dataverkeer. Zo liet Ralph de la Vega, de topman van de mobiele tak van AT&T, eind 2009 weten dataslurpers te willen aanmoedigen om minder te gebruiken.

Smartphone-gebruikers zijn echter net gewend geraakt aan onbeperkt internetten tegen een vaste prijs, een zogeheten flat fee. In Nederland kost onbeperkt internet op je mobiel ongeveer 10 euro per maand. Wel hebben aanbieders Vodafone en KPN een fair use policy: wie het gemiddelde internetgebruik op zijn telefoon heel ver overschrijdt, kan een waarschuwing krijgen.

Een groeiende stroom aan mobiele data is echter een gegeven. Een verzoek om niet te veel te internetten op telefoons en laptops is dan ook aan dovemansoren gericht.

Beter netwerk
Om te voorkomen dat smartphones het netwerk verstoppen, is vooral een beter netwerk nodig.

Telefoonbedrijven verbeteren hun netwerk voortdurend. Ze installeren meer en meer basisstations voor betere dekking en introduceren nieuwe technieken om sneller mobiel internet te bieden. Het bestaande netwerk kan, volgens Blankers van Ericsson, met aanpassingen aan software, antennes en het efficienter inzetten van frequenties, nog flink uitgebreid worden.

Maar om de hausse aan mobiele data aan te kunnen, wordt bovendien gewerkt aan de vierde generatie telefoonnetwerken, 4G. Eind 2009 kreeg het Zweedse Stockholm als eerste stad in de wereld een 4G-netwerk.

Ook Nederland maakt zich op voor een beter netwerk. Komend voorjaar veilt de overheid nieuwe frequenties voor mobiel breedband. Deze zogeheten 2,6 GHz-frequenties kunnen gebruikt worden voor sneller internet, ook voor het suppersnelle LTE, de netwerktechniek die al in Stockholm wordt gebruikt.

Overheden hopen op lagere prijzen
De bestaande mobiele aanbieders, KPN, T-Mobile en Vodafone, mogen bij de veiling slechts bieden op een deel van de frequenties. Volgens staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken is daardoor ook ruimte voor nieuwkomers op de mobiele breedbandmarkt. Meer concurrentie moet leiden tot lagere prijzen voor de consument.

De hoop op lagere consumentenkosten heeft ook de Europese Commissie doen besluiten om te investeren in sneller mobiel internet. Tussen 2004 en 2007 stak Brussel al 25 miljoen euro in onderzoek naar LTE. Vanaf 1 januari 2010 heeft Brussel nog eens 18 miljoen beschikbaar gesteld.

Frequenties kosten geld
Of consumenten inderdaad minder gaan betalen en tegelijkertijd wel onbeperkt mogen internetten op hun telefoon, moet nog maar blijken. Telecomconcerns moeten namelijk wel hun investeringen in een nieuw netwerk terugverdienen.

In 2000, een jaar voor de dotcom bubble, betaalde KPN omgerekend bijna 10 miljard euro voor UMTS-licenties voor mobiel bellen en internetten in Duitsland, België en Nederland. Twee jaar later had KPN ruim de helft van dit bedrag al weer afgeschreven. UMTS bleek minder snel geld op te leveren dan gedacht en bracht KPN in grote financiële problemen.

Hoeveel geld de nieuwste techniek precies kost, dat moet blijken bij de veiling die aan het einde van het eerste kwartaal 2010 moet plaatsvinden. Daarnaast zijn nu alle basisstations, die de mobiele data uit de lucht halen, met kopere lijnen op het netwerk aangesloten. In de toekomst zal deze verbinding van glasvezel worden. Om al die investeringen terug te verdienen, zullen de telefoonbedrijven mogelijk hun prijzen moeten aanpassen.

Andere beprijzing mobiel internet
Een steeds groter deel van de inkomsten van mobiele aanbieders komt uit datagebruik. "Maar", zo benadrukt Erik Fledderus, "dat is omzet. De grote winsten zitten nog niet bij data."

De verwachting van de overheid dat grotere marktwerking lagere consumentenprijzen gaat brengen, is dan ook geen zekerheid. Fledderus: "Dat meer aanbieders dit voorjaar mogen bieden op de mobiele frequenties, betekent nog niet dat de prijzen voor consumenten lager uitvallen. De prijzen kunnen ook omhoog gaan, omdat de bedrijven de investeringen willen terug verdienen."

Ook is het niet ondenkbaar dat bepaalde mobiele internettoepassingen een hoger prijskaartje krijgen. "Niet alle bytes zijn evenveel waard", zegt Fledderus. Zo is streamen, direct muziek luisteren of een video kijken op internet, veel "urgenter" dan het downloaden van een bestand. Fledderus: "Een aanbieder kan de datastroom bij een download wat spreiden, dat hoeft niet met een constante snelheid. Als je een filmpje kijkt moet de verbindingen echter wel constant zijn."

Een mogelijkheid om meer te verdienen aan mobiel internet is volgens Fledderus het extra beprijzen van bijvoorbeeld film kijken via internet. "Je zou kunnen zeggen: wil je wat extra snelheid voor het streamen, betaal dan een euro meer. Het is een keuze die je de consument zou kunnen bieden."

Nederlandse telefoonbedrijven lijken geen intentie te hebben de flat fee los te laten. Volgens Fledderus zullen ze echter zeker gaan experimenteren met nieuwe modellen. T-Mobile laat weten dat het de filosofie is van het bedrijf dat klanten moeten kunnen internetten voor een vast bedrag. Toch zegt de woordvoerder dat het in de toekomst niet volledig ondenkbaar is dat de flat fee plaats maakt voor een ander model.

Lees ook:

Stockholm heeft snelste mobiele netwerk ter wereld

Duo wordt miljonair met prijsvergelijker-app

Ontgrendel je Mercedes nu met je iPhone

Je mobieltje als doelwit van virusmakers

Winnaars op de smartphonemarkt

Analyse Mees van der Made: Wie helpt KPN in Duitsland?

Kabelaar Ziggo wil frequentie snel mobiel internet