Droogte in Rusland, te veel neerslag in Oekraïne en tegenvallende oogstopbrengsten in de Europese Unie hebben een explosie van tarwe- en gerstprijzen veroorzaakt.
Sinds begin juni is sprake van van prijsstijgingen tot liefst vijfig procent op internationale grondstofmarkten. Zie bijvoorbeeld deze grafiek van de tarweprijs en deze grafiek van de gerstprijs.
Brood, bier, vlees
Tarwe en gerst zijn onder meer belang voor de prijzen van brood, bier, pasta, eieren, kip en varkensvlees. In het laatste gevallen draait het vooral om de kosten van graan als onderdeel van diervoeders.
Voor de totale graanconsumptie in de Europese Unie gaat de Europese Commissie voor het seizoen 2010-2011 uit van 280,5 miljoen ton. De bulk daarvan, zo'n 62 procent wordt gebruik voor de samenstelling van diervoer. Menselijke consumptie (onder meer brood, bier en pasta) trekt maar zo'n 23 procent van de vraag naar granen.
Bier en gerst
Kijk je naar individuele producten dan is de invloed van gerstprijzen op de bierprijs zeer gering, laat de woordvoerder van het Productschap Akkerbouw weten. "Als onderdeel van de kostprijs van bier zijn gerstprijzen te verwaarlozen. Een verdubbeling van de gerstprijs zal bijvoorbeeld maar enkele tienden van een cent schelen op de bierprijs."
Ambachtelijk en industrieel brood
Voor brood is de relatie met graanprijzen iets sterker, maar niet schokkend hoog. Meel maakt zo'n vijf procent uit van de kostprijs van brood, stelde de voorzitter van de Duitse boerenbond eind juli.
"Er is wel een verschil tussen ambachtelijke bakkerijen en industriële bakkers", zegt de woordvoerder van het Productschap Akkerbouw in Nederland. "Bij ambachtelijke bakkers is de graanprijs een kleiner deel van de kostprijs dan bij industriële bakkers. Vertaal je dat naar eindprijzen dan varieert het aandeel van meel zo tussen de vijf en dertig procent."
Bij een industrieel brood van één euro, waarbij meel twintig procent van de prijs uitmaakt, zorgt een prijsstijging van meel met vijftig procent zodoende voor een tien procent duurder brood. In theorie.
Bij ambachtelijk brood, waarbij meel vijf procent van de kosten uitmaakt, is het theoretische effect op de broodprijs volgens dezelfde redenering slechts 2,5 procent.
Varkensvlees
Meest bepalend in de voedselketen is de invloed van graan op diervoerprijzen en vervolgens prijzen van vlees en eieren.
"Bij varkensvlees maken voerkosten circa zestig procent van de kostprijs uit, bij eieren is dat iets minder en bij vleeskuikens iets meer. Granen zijn weer goed voor ongeveer de helft van de voerkosten. Dan heb je het over kostprijzen van zo'n 1,50 euro voor een kilo geslacht gewicht", aldus onderzoeker Jan Bolhuis van het Landbouw Economisch Instituut van Wageningen.
Individuele varkenshouders kunnen hogere voerkosten niet direct doorberekenen, omdat er veel aanbieders zijn met relatief weinig marktmacht. Maar op de eindprijzen van vlees hebben hogere voerkosten op termijn doorgaans wel effect.
Als je de theoretische sprong wilt maken: bij de C1000 kost een kilo haas- of ribkarbonade vijf euro en bij een ambachtelijke slager soms de helft meer.
Op het eindplaatje zorgt een prijsstijging van graan met vijftig procent dan potentieel voor een twee tot drie procent hogere prijs van de karbonade. Mits de kosten één op één worden doorberekend.
Termijnmarkten
Op welke wijze en hoe snel hogere graanprijzen doorwerken op prijzen van brood en vlees, hangt van een reeks factoren af - naast de al genoemde marktmacht van vlees- en graanboeren versus hun afnemers.
Omdat graan verhandeld wordt op internationale termijnmarkten, waarbij van tevoren prijsafspraken worden gemaakt over levering in de toekomst, werkt een stijging van de actuele marktprijs sowieso met vertraging door.
Van belang is uiteraard ook hoelang grondstofprijzen hoog blijven. Een kortstondige prijspiek heeft minder effect, dan aanhoudend hogere graanprijzen.
Consument
De inflatiecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten voorlopig nog weinig schokkends zien. In mei stegen brood- en beschuitprijzen met 0,1 procent ten opzichte van de maand ervoor, en in juni met 0,7 procent. De prijzen van varkensvlees bleven in mei en juni stabiel. De tik voor de consument moet nog komen.
Lees ook:
