De kiloprijs voor cocaïne ligt in Nederland nu rond de 42.000 euro, meer dan een verdubbeling van de prijs van tien jaar terug en een absoluut hoogtepunt. Dat zegt Ton Nabben, promovendus aan het Bonger Instituut, een onderdeel van de Universiteit van Amsterdam.

Vraag en aanbod
De prijs van cocaïne wordt bepaald door vraag en aanbod. Dus enerzijds de belangstelling, anderzijds de hoeveelheid drugs die beschikbaar komt voor gebruikers. Die laatste is weer afhankelijk van de cocaïne-oogst en de hoeveelheid cocaïne die in beslag wordt genomen en dus niet de markt bereikt.

De afgelopen drie jaar werd elk jaar meer dan 40 procent van de wereldcocaïneproductie onderschept, zo berekende de Verenigde Naties in het World Drug Report dat in juni uitkwam. Dat komt vooral door succesvoller optreden in de productielanden zelf: 60 procent van de vangsten vindt nu plaats in Midden- en Zuid-Amerika.

Nederland is een doorvoerland voor cocaïne en had mede daardoor een lagere straatprijs dan ons omringende landen. Nabben ziet nu de prijzen in Nederland naar buitenlandse niveaus kruipen. Waarschijnlijk mede doordat de aanvoerlijnen uit de productielanden inmiddels langer en dus kostbaarder zijn.

Straatprijs stabiel
Toch ligt de straatprijs voor een gram coke in Nederland nog steeds rond de 50 euro. Hoe kan dat?

Eén mogelijkheid is dat een deel van de dealers mikt op volume: meer verkopen, maar tegen gemiddeld lagere marges, zegt Nabben. "De concurrentie is toegenomen en een deel van de dealers lijkt genoegen te nemen met lagere winsten."

Een andere verklaring in een truc die ook in opkomst is: minder gewicht leveren dan afgesproken: oftewel je krijgt niet een gram, maar slechts 0,92 gram. (Sigarettenfabrikanten passen een zelfde tactiek toe: ze stoppen immers inmiddels negentien sigaretten in een pakje, en niet meer twintig. Verschil is uiteraard wel dat de cokedealers hun volumedaling verzwijgen.)

Versnijden van coke
Een voor de hand liggende derde optie is versnijden: het mengen van de cocaïne met andere stoffen. Maar opmerkelijk genoeg lijkt dat in Nederland niet toe te nemen: coke hier bestaat voor zo'n 60-65 procent uit cocaïne, een percentage dat stabiel lijkt.

In het Verenigd Koninkrijk is het percentage inmiddels gezakt naar 23 procent, begin 2009, tegen 32 procent in 2007.

Nabben heeft geen verklaring voor de Nederlandse situatie. Maar signaleert wel dat sommige dealers zich specialiseren in 'betere kwaliteiten': ze vragen 60 tot 70 euro voor een gram en mikken daarmee op welstandiger gebruikers.

Omvang markt onduidelijk
Hoe groot de Nederlandse cokemarkt precies is, weet niemand. Volgens de Nationale Drugs Monitor 2007, een jaarlijkse studie, telt ons land ongeveer 32 duizend 'actuele' gebruikers; zo'n 0,6 procent zou 'recent', dat wil zeggen het afgelopen jaar, eens cocaïne hebben genomen.

Die percentages zijn stabiel. Maar de recessie zou dat kunnen veranderen, schreef Z24 onlangs.

Het archetype van de Nederlandse gebruiker: hoog opgeleid, wit, single en tussen de 20 en 30 jaar.

Gevaar van verslaving
Coke-gebruik hoeft niet per se tot een verslaving te leiden, zegt Nabben. In die zin is het middel vergelijkbaar met alcohol. Maar wie op een gegeven moment niet meer zonder kan, heeft wel steeds meer nodig voor hetzelfde effect.

"Maar cocaïne blijft een betaalbaar product. Vaak wordt een pakje van 50 euro gedeeld met een groep. Voor 2 euro heb je dan al een lijntje."

Gemiddeld gebruiken snuivers zo'n kwart gram per avond, stelt Nabben. Wie wel verslaafd raakt en bijvoorbeeld een gram per week afneemt, is per jaar 2500 euro kwijt.

Daarmee is cocaïne een relatief 'betaalbare' vorm van verslaving. Een sigarettenroker die per dag een pakje rookt, is jaarlijks zo'n 1600 euro kwijt.

Maar naast het verdwenen geld riskeren gebruikers ook verlies van gezondheid, een baan en reputatie. Vraag maar aan topturner en sergeant bij Defensie Yuri van Gelder.