"Toe Vader, drink niet meer!", smeekten de kinderen tijdens de Grote Depressie in de vorige eeuw. Alcohol moest ervoor zorgen dat vader zijn zorgen vergat. "Voor de Tweede Wereldoorlog zag je een verband in het alcoholgebruik en de slechte economie," zegt Henk Iprenburg van de Commissie Gedistilleerd van het Productschap Dranken.

Maar, vervolgt Iprenburg: "Na de Tweede Wereldoorlog zie je dat verband niet meer terug. Mensen gaan niet meer drinken als er een economische baisse is." Sinds de jaren zestig is de alcoholconsumptie enorm gestegen, terwijl het toen juist economisch goed ging.

Dat bevestigt Roel Kerssemakers van afkickcentrum JellinekMentrum. "De alcoholconsumptie stijgt met de welvaart. Als door de crisis het welvaartsniveau daalt, gaan mensen minder drinken."

Pul en pil laten staan
Gematigde drinkers en de pleziergebruikers van drugs kunnen hun pul en pil wel laten staan. Ton Nabben, promovendus bij het Bonger Instituut dat onderzoek doet naar drugsgebruik: "De meeste mensen zijn meesnuivers. De groep die zelf een pakketje koopt bij de dealer is heel klein."

Door recessie meer gebruiken
Maar juist die groep zou door de crisis wel eens van een zware gebruiker in een probleemgeval veranderen. Nabben: "Je zit thuis, solliciteert, maar het lukt niet. Waarom zou je dan niet ook doordeweeks cocaïne gebruiken, als je toch de volgende dag niet naar je werk hoeft?" Dat zou volgens hem kunnen leiden tot een toename van probleemgebruik.

Ook Kerssemakers denkt dat de recessie kan leiden tot een toename van het aantal verslaafden. "Natuurlijk is er altijd het risico dat mensen alcohol en drugs gaan gebruiken om de pijn van een ontslag te verzachten."

Geen uitpuilende klinieken
Maar hij voorziet geen uitpuilende klinieken: "Als mensen minder alcohol gaan drinken, komen er ook minder probleemgevallen. Anderzijds heb je mensen die door de crisis meer gaan gebruiken - maar het saldo zou wel eens negatief kunnen zijn." En dan komen er juist minder verslaafden door de crisis.

Nu valt het nog alleszins mee met het aantal 'crisis-verslaafden'. Nabben: "Maar dat zie je pas over twee jaar terug in de cijfers." Bovendien, legt de woordvoerder van het Trimbos Instituut uit, dat jaarlijks de Nationale Drugs Monitor publiceert, gaat er doorgaans tijd overheen voordat een verslaafde daadwerkelijk hulp zoekt.

Effect crisis pas over tijdje
Datzelfde zegt René Grim, algemeen directeur van privé-kliniek RoderSana. "Ik denk dat de crisis wel invloed heeft op het alcohol- en drugsgebruik, maar de effecten zien we pas over een tijdje." Verslaafden zoeken vaak pas hulp als ze door hun omgeving daartoe gedwongen worden. En dat kan lang duren.

Voor een terugkeer van heroïne, de jaren tachtig-drug, hoeven we niet bang te zijn, zeggen alle experts. Heroïne heeft, net als overigens crack (rookbare cocaïne) en 'crystal meth' (een versterkte vorm van speed) zo'n slechte naam, dat zelfs zeer experimenteel ingestelde jongeren zich daar niet aan wagen. Nabbe: "Heroïne is een middel voor losers. Ook al gaf je het gratis, dan beginnen jongeren er nog niet aan."

Klassiek drugsgebruik in Nederland
Nederland is 'klassiek' wat betreft het drugsgebruik. Volgens kliniekdirecteur Grim is cocaïne in opkomst. En alcohol is al jaren het meest problematische verslavende middel. Van alle 'addicts' was in 2006 46 procent verslaafd aan drank, blijkt uit cijfers van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatiesysteem (LADIS) dat het aantal verslaafden registreert. Daarna volgen op ruime afstand met 20 procent de heroïnejunkies en op de derde plaats cocaïnegebruikers met 15 procent.

Een verandering in drugsgebruik door de crisis voorzien de experts niet. Geen budgetsnuivers, geen wanhopige lijmgebruikers, geen greep naar de opiumdromen. Het enige waar Nabben voor waarschuwt is de ecstasymarkt: die is namelijk ingestort. "Die gebruikersmarkt versplintert nu en het is de vraag wat zij zullen doen." In het zwartste scenario grijpen de voormalige pillenslikkers naar de crystal meth. Maar dat acht Nabben hoogst onwaarschijnlijk.

Alcohol grootste gevaar
Het grootste gevaar blijft alcohol. "U vindt uzelf een gelegenheidsdrinker. Die zakenlunch - is een mooie gelegenheid", zegt een zwoele vrouwenstem op de site van kliniek RoderSana. "Totdat u op een dag wakker wordt en er geen gelegenheden meer over zijn."