Alle kinderen tussen vijf en zestien jaar hebben in Nederland recht op onderwijs. Hun ouders zijn in principe dus verplicht ze naar school te sturen. (Heeft een jongere op zijn zestiende nog geen zogenoemde startkwalificatie gehaald, dan moet hij zelfs tot zjn achttiende naar school.) Je kunt echter wel vrijstelling van de leerplicht verkrijgen. Maar hoe?
Naar het buitenland
De Leerplichtwet geldt voor alle kinderen die in Nederland staan ingeschreven of hier verblijven. Als de dertienjarige Laura uit Wijk bij Duurstede zich dus uitschrijft wanneer ze weggaat, is ze niet in overtreding, bevestigt voorzitter Carry Roozemond van de organisatie van leerplichtambtenaren Ingrado.
"Maar zodra zij weer op Nederlands grondgebied is, omdat ze bijvoorbeeld aanmeert op de Nederlandse Antillen of even naar huis komt omdat ze ziek is geworden, geldt de leerplicht weer wel voor haar", zegt Roozemond.
De ouders van Laura hadden de gemeente gevraagd of het meisje vrijstelling van de leerplicht kon krijgen als zij tijdens haar reis onderwijs zou volgen dat wordt aangeboden door De Wereldschool. Dat opleidinginstituut verzorgt onderwijs op afstand aan kinderen in het buitenland. De gemeente ging hier volgens Roozemond terecht niet mee akkoord omdat De Wereldschool geen erkend onderwijsinstituut is, er niemand met Laura meegaat die haar kan helpen en ze geen 24-uurs internetverbinding zal hebben.
Dit wil niet zeggen dat kinderen die onderwijs volgen via De Wereldschool nooit worden vrijgesteld van de leerplicht, legt Roozemond uit. Er zijn wel diplomatenkinderen en nakomelingen die mee gaan op militaire missies die onderwijs mogen volgen via dit instituut, maar zij hebben dan wel mensen om zich heen die als aanspreekpunt fungeren. Roozemond: "Iedere keer dat er een verzoek om vrijstelling binnenkomt, wordt er een individuele afweging gemaakt."
Klas overslaan
De leerplicht stopt aan het einde van het schooljaar waarin je zestien bent geworden of aan het einde van het schooljaar dat iemand twaalf volledige schooljaren heeft doorlopen. Als je de basisschool in minder dan acht jaar doorlopen hebt, telt dit alleen wel voor acht jaar. Sla je twee klassen over, dan kun je op je veertiende dus al twaalf volledige schooljaren hebben doorlopen en mag je van school.
In het circus of op de kermis wonen
In de leerplichtwet staat verder dat ouders die een "trekkend bestaan leiden", voor hun kind een vrijstelling kunnen krijgen. Hieronder vallen mensen die op de kermis of in het circus werken. Schippers niet. Hun kinderen moeten naar het internaat.
Volgens Roozemond mogen circus- en kermiskinderen echter alleen thuisblijven als er geen kermisschool met het gezelschap meereist en er ook geen school is op een redelijke afstand van de standplaats. "Zodra het gezelschap weer ergens neerstrijkt waar een onderwijsinstelling is, moeten kinderen ook weer gewoon naar school."
Religieuze bezwaren
Ouders die religieuze bezwaren hebben tegen het onderwijs op alle scholen in de buurt, kunnen toestemming krijgen hun kinderen thuis te houden. Dit kan echter alleen als ze net verhuisd zijn of kinderen voor het eerst naar een (volgende) school moeten.
Bezwaar maken tegen een school waar kinderen het jaar ervoor nog op hebben gezeten, kan niet. Ouders die om deze reden toestemming hebben gekregen hun kroost thuis te houden, zijn niet verplicht hen enig ander onderwijs aan te bieden. Ze hoeven ze dus niet zelf les te geven.
Niet in staat
Evenmin naar school hoeven kinderen die daar om lichamelijke of psychische redenen niet toe in staat zijn. Uiteraard moeten er wel een arts, psycholoog of pedagoog zijn die bevestigt dat iemand niet in staat is naar school te gaan.
Vakantie
Vakantie is geen legitieme reden om niet naar school te gaan. Alleen ouders die kunnen aantonen dat zij niet tijdens de schoolvakanties weg kunnen, kunnen toestemming krijgen hun kinderen maximaal twee weken van school te houden. Deze weken mogen echter niet onmiddellijk aansluiten op een schoolvakantie.
Sporters?
Kinderen die op een hoog niveau sporten, moeten in principe gewoon naar school. Wel zijn er voor hen speciale regelingen en onderwijsinstellingen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld op andere tijden lessen volgen en worden ze in staat gesteld naar bepaalde wedstrijden en toernooien te gaan.
Vervangende leerplicht
Ouders van kinderen die onhandelbaar zijn, kunnen toestemming krijgen hen vanaf hun veertiende van school te halen en ergens anders onder te brengen. Vanaf hun vijftiende kunnen kinderen toestemming krijgen niet naar school te komen, maar in plaats daarvan iets anders te doen. Ze moeten hierbij alleen wel begeleiding krijgen.
Een jongere die een businessopleiding volgt en een eigen zaak heeft, kan dus toestemming krijgen in zijn bedrijf te werken. Maar hij dient hierbij wel nog vanuit school gecoacht te worden.
Andere redenen
Indien ze tijdelijk ziek zijn of als er bijzondere familieomstandigheden zijn, hoeven kinderen evenmin naar school. En, last but not least, houdt de wet ruimte voor "andere gewichtige redenen". Wat dit precies kan zijn, is niet omschreven. Maar wie denkt hiermee te maken te hebben kan de leerplichtambtenaar om ontheffing van de leerplicht vragen.
Boetes
Wie geen toestemming krijgt en zijn kinderen toch niet naar school stuurt of zelf niet gaat, is in overtreding. Ouders kunnen voor het ontduiken van de leerplicht een gevangenisstraf van maximaal een maand krijgen of een boete van 3.700 euro.
Kinderen vanaf 12 jaar kunnen ook zelf gestraft worden. De gevangenis gaan zij niet in, maar wel kunnen ze een taakstraf of een leerstaf krijgen of ook een boete van 3.700 euro.
Lees ook:
Tienerondernemer hoeft niet meer naar school
