Om ervoor te zorgen dat werknemers werk en privé beter met elkaar kunnen combineren, is voor veel dingen wettelijk geregeld hoeveel vrij je krijgt als je ermee te maken hebt. Maar niet voor alles. De vraag is dus, wanneer krijg je vrij en hoelang? Bovenop deze wettelijke regelingen, kunnen werkgevers en werknemers echter meer vrije dagen afspreken. Dit staat dan in je CAO of bedrijfsreglement.

Verhuizen
Veel werkgevers geven werknemers die gaan verhuizen één of twee dagen vrij. Dit is alleen niet wettelijk geregeld. Werkgevers hoeven dit dus niet te doen. Kijk als je gaat verhuizen dus in je CAO of er bij jou bedrijf iets is afgesproken over verhuizen.

Trouwen
Ga je trouwen, dan krijg je vaak in ieder geval de dag dat je trouwt - als dit door de weeks is - en soms nog de dag of dagen erna vrij. Wettelijk is hierover niks geregeld. Dit hoeft dus niet. Bij sommige bedrijven krijg je ook de dag of het dagdeel dat je in ondertrouw gaat vrij. Ook dit is echter geen wettelijk recht.

Zwanger
Wie zwanger is, heeft als werknemer recht op minstens zestien weken zwangerschapsverlof. Je kunt kiezen het verlof vier of zes weken voor de bevalling te laten ingaan. Afhankelijk van die keuze heb je na de bevalling nog tien of twaalf weken over. Wordt de baby te laat geboren, dan houd je recht op het vooraf afgesproken aantal weken na de bevalling. Komt de baby twee weken te laat, dan heb je in totaal dus achttien weken verlof.

Wil je eerder aan de slag, dan mag dit ook, maar niet eerder dan zes weken na de bevalling.

Tijdens je zwangerschapsverlof word je in principe volledig doorbetaald - je werkgever krijgt hiervoor een vergoeding van het UWV. Het UWV vergoedt echter niet meer dan het maximum dagloon (185,46 euro per werkdag). Is je SV-loon (zie je loonstrook) dus hoger dan 48.405,06 euro per jaar dan heb je kans dat je wekgever het loon boven deze grens niet doorbetaalt.

Vrouw bevallen
Is je vrouw of partner bevallen? Dan heb je recht op twee dagen kraamverlof. Voor de bevalling zelf en het aangifte doen van de geboorte van je kind, hoef je je kraamverlof niet te gebruiken. Hiervoor kan je "ander kort verzuimverlof" opnemen, zoals dat heet. Het kraamverlof kun je hier dan op laten aansluiten. Kraamverlof moet worden opgenomen in de eerste vier weken na de geboorte van het kind of zijn of haar thuiskomst uit het ziekenhuis.

In principe word je tijdens het kraamverlof doorbetaald en hoef je hier geen vakantiedagen voor in te leveren. Hierover kunnen in een CAO echter andere afspraken gemaakt zijn.

GroenLinks wil graag dat vaders langer betaald vaderverlof kunnen opnemen. De partij diende vorig jaar daarom een initiatiefwetsvoorstel in dat jonge vaders recht op twee weken verlof geeft. De werkgever zou hem in deze periode gewoon door moeten betalen. Hiervoor was echter geen Kamermeerderheid te vinden.

Sindsdien ligt het even stil, omdat GroenLinks wil kijken met wat voor vorm andere partijen dan wel kunnen instemmen. Wanneer we hier weer wat over gaan horen, kan de partij echter niet zeggen.

Naar aanleiding van het debat over het vaderverlof heeft minister Donner wel een notitie naar de Kamer gestuurd waarin staat, dat sommige verlofregelingen misschien wat gemoderniseerd of geflexibiliseerd moeten worden. Hier moet de Kamer echter nog verder over praten.

Kind adopteren
Van stellen die een kind adopteren kunnen beiden vier weken adoptieverlof opnemen. Tijdens dit verlof worden zij net als bij een zwangerschapsverlof in principe volledig doorbetaald en krijgt de werkgever dit salaris tot een bepaald maximum terug van het UWV.

Een man krijgt dus meer vrij als hij een kind adopteert dan als hij een "eigen" baby krijgt.

Ouderschapsverlof
Om kinderen tot acht jaar te kunnen verzorgen, kun je ouderschapsverlof opnemen. Je hebt recht op maximaal 26 keer je wekelijkse arbeidsduur, dus bijvoorbeeld op een jaar lang de helft van je werkweek. Tijdens dit verlof word je in principe niet doorbetaald, tenzij er in je CAO iets anders is afgesproken. Je kunt tijdens je ouderschapsverlof wel geld opnemen uit je levenslooppotje, als je dat hebt.

Waterleiding gesprongen
Is je waterleiding gesprongen, moet je iets regelen rond een sterfgeval in de familie of moet je bijvoorbeeld plotseling oppas of verzorging regelen voor een ziek familielid, dan kun je calamiteitenverlof opnemen. Iets dient dan wel acuut te zijn en per sé onder werktijd geregeld moeten worden. Hoe lang het verlof duurt, hangt af van wat je moet regelen. Het kan dus een paar uur of één of meerdere dagen zijn.

In principe word je tijdens dit verlof doorbetaald, maar hierover kan in je CAO iets anders zijn afgesproken. Je werkgever kan je ook vragen voor je verlof vakantiedagen op te nemen. Hier moet je dan wel uitdrukkelijk mee instemmen. Ook moet je dan wel altijd nog het wettelijk minimum aantal vakantiedagen overhouden. Dit wettelijk minimum ligt op vier keer het aantal uren dat je per week werkt.

Zieke verzorgen
Als je moet zorgen voor je zieke vader of moeder, je zieke partner of een ziek thuis wonend kind, kun je de eerste dag calamiteitenverlof opnemen (zie waterleiding gesprongen). Daarna kun je per jaar maximaal twee keer het aantal uur dat je per week werkt kortdurend zorgverlof opnemen. Tijdens dit verlof moet je werkgever je in ieder geval 70 procent van je loon doorbetalen. In je CAO kunnen andere afspraken over kortdurend zorgverlof staan. Als dat zo is, gelden die afspraken. Je mag alleen kortdurend zorgverlof opnemen als jij op dat moment de enige bent die voor de zieke kan zorgen.

Naast kortdurend zorgverlof bestaat er ook langdurend zorgverlof. Dit kun je opnemen om voor een partner, kind of ouder te zorgen die levensbedreigend ziek is. Je mag hiervoor maximaal twaalf weken per jaar de helft van het aantal uren dat je per week werkt opnemen. De andere helft van de uren werk je dus gewoon. De uren dat je niet werkt, hoef je niet te worden doorbetaald. Ook over dit verlof kunnen echter andere dingen in je CAO zijn afgesproken.

Naar de tandarts
Voor zaken die acuut zijn en per se onder werktijd moeten gebeuren, kun je calamiteitenverlof opnemen (zie waterleiding gesprongen). Moet jij voor je halfjaarlijkse controle naar de tandarts, dan is dit niet acuut. Je werkgever kan je dus vragen hier zelf vrij voor te nemen of de tijd dat je weg bent te compenseren. Moet je dringend naar de tandarts omdat je een ontstoken verstandskies hebt, dan kun je hier calamiteitenverlof voor opnemen.

Naar de dokter
Voor de dokter geldt hetzelfde als de tandarts: als het spoedeisend is, mag het onder werktijd.

Solliciteren
Een werkgever hoeft een werknemer niet toe te staan onder werktijd te gaan solliciteren. Zo'n gesprek kun je plannen en is dus niet acuut. Hiervoor moet je dus een gewone vrije dag opnemen.

Begrafenis
Voor begrafenissen van huisgenoten, (over)grootouders, ouders, kinderen en broers of zussen van jezelf of je echtgenoot, kun je calamiteitenverlof opnemen, als de begrafenissen tenminste onder werktijd zijn. Voor begrafenissen van anderen, moet je zelf vrij nemen.

Burgerplicht
Stemmen is wel acuut maar hoeft niet onder werktijd. Ook kun je iemand anders machtigen. Hiervoor kun je dus geen calamiteitenverlof opnemen.