Karin Luttikhuis is als onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Daarnaast is zij advocaat en registeraccountant. In 2006 promoveerde ze op een proefschrift over manieren om het insolventierecht effectiever te maken. Onlangs organiseerde ze een symposium om het arbeidsrecht en het faillissementsrecht dichter bij elkaar te brengen.

Wat is er aan de hand?

“Nu geldt er pas een soepel ontslagregime voor bedrijven waarvoor het faillissement al is aangevraagd. Zij kunnen gemakkelijk van werknemers af, maar er bijvoorbeeld ook voor kiezen Pietje wel te houden en Jantje niet. Dit is bedoeld om het bedrijven gemakkelijk te maken een doorstart te maken. Dat is belangrijk omdat er dan minder bedrijvigheid en dus ook werkgelegenheid verloren gaat.

Maar in de praktijk helpt dit niet. Het is dan al te laat. Zodra bekend wordt dat een faillissement is aangevraagd, ben je als bedrijf verloren. Terwijl het zaak is snel te handelen, duren de procedures veel te lang. Ondertussen willen leveranciers niet meer leveren. De goede werknemers gaan weg. Maar 6,3 procent van de failliete bedrijven lukt het daardoor een doorstart te maken. In de meeste gevallen is het gewoon voor iedereen einde oefening en daar is niemand bij gebaat."

En dus?

“Dus doen bedrijven er alles aan om niet in een faillissementsprocedure te raken. Je moet weten dat 99 procent van de bedrijven die failliet gaan middelgrote of kleine bedrijven zijn. Dat is dus gewoon de bakker op de hoek enzo. Deze bedrijven hebben over het algemeen een huisbank. Die bank ziet ook dat het niet goed gaat. Vlak voordat het faillissement van een bedrijf wordt aangevraagd, grijpt die huisbank vaak in.

Onder leiding van die huisbank wordt er dan gereorganiseerd, in stilte. Uiteraard is er een hoop op af te dingen dat één van de schuldeisers de leiding overneemt - hier zou beter toezicht op moeten komen - maar deze gang van zaken is wel veel vaker succesvol dan wanneer er een faillissement wordt aangevraagd. In meer dan de helft van de gevallen krijgen de meeste schuldeisers hun geld en houden de meeste werknemers hun baan.”

Dat klinkt behoorlijk succesvol. Toch vormt het ontslagrecht een knelpunt?

"Ja. Dat bedrijven in deze moeilijke situatie zich aan het normale ontslagrecht moeten houden, is een enorm knelpunt. Het duurt allemaal veel te lang en het is veel te duur. Dit kost veel bedrijven de kop."

Hoe zou dat ontslagrecht er dan uit moeten zien?

“Het zou bijvoorbeeld een soort verzekering kunnen zijn die in dergelijke gevallen uitkeert. Zowel werkgevers als werknemers zouden hieraan moeten meebetalen. Je kunt uitrekenen hoeveel bedrijven in een sector jaarlijks in financiële problemen komen. Op basis daarvan kun je premie heffen. Volgens mij is dit een hele neutrale oplossing. Cruciaal is wel dat een accountant vaststelt dat het bedrijf financieel ongezond is. Op zijn beurt moet de accountant niet aansprakelijk worden gesteld als hij snel een moeilijke diagnose stelt, anders wil niemand dit doen."

Hoeveel bedrijven zouden hier baat bij hebben?

"Informele reorganisaties komen op jaarbasis zo'n 24 duizend keer voor. Ter vergelijking: in 2004 werden vierduizend bedrijven beëindigd."

Hoeveel meer bedrijven zouden met een eenvoudiger ontslagrecht kunnen worden gered?

"Daar durf ik echt geen getal aan te hangen."

Waarom zou je dit ontslagrecht niet voor alle bedrijven laten gelden?

“Grote bedrijven staan veel sterker. Zij kunnen met de vakbonden onderhandelen over speciale afvloeiingsregelingen. Als zij dreigen naar het buitenland te gaan, is er opeens van alles mogelijk. Kleine bedrijven moeten gewoon naar de kantonrechter of het CWI. Daar komen de bonden niet onderhandelen."

Maar je zou een dergelijke verzekering ook gewoon voor alle werknemers de plaats van het ontslagrecht kunnen laten innemen, ook als ze bij bedrijven werken die niet in financiële moeilijkheden zijn?

"Daar is denk ik geen politiek draagvlak voor. Bovendien is er natuurlijk ook wel wat voor te zeggen een gezond bedrijf royalere ontslagvergoedingen te laten betalen. Als het slecht gaat, is die luxe er alleen gewoon niet."

Zou deze wijziging in het ontslagrecht of in de faillissementswet moeten komen te staan?

"Dat maakt in feite niet uit. In september eindigt de consultatieperiode over een voorstel voor een nieuwe insolventiewet die in plaats moet komen van de faillissementswet. Dit staat nog niet in het ontwerp, maar wat mij betreft kan het erin. Tegelijkertijd buigt de commissie-Bakker zich momenteel over het ontslagrecht. Ook die commissie kan mijn advies te harte nemen."