De oorzaken die geleid hebben tot de financiële crisis van de afgelopen twee jaar zijn nog lang niet verdwenen en kunnen leiden tot een nieuwe crisis, met effecten op de samenleving die "wellicht vele malen groter zijn dan nu''.
Daarvoor waarschuwt de parlementaire commissie-De Wit, die onderzoek deed naar de internationale financiële crisis maandag in haar eerste rapport getiteld Verloren krediet.
Velen schuldig
Volgens De Wit zijn velen schuldig aan het ontstaan van de crisis, die leidde tot miljarden verslindende reddingsoperaties voor banken en economische recessie in veel landen, waaronder Nederland. De commissie hield in januari en februari drie weken hoorzittingen in de Tweede Kamer met een reeks van Nederlandse hoofdrolspelers, onder wie minister van Financiën Wouter Bos, ABN AMRO-topman Gerrit Zalm, diens voorganger Rijkman Groenink en de topmannen van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.
Ook toezichthouders en politici
Het waren niet alleen de banken die schuldig waren, maar ook falende toezichthouders, aandeelhouders en spaarders, politici in het kabinet en de Kamer, accountants en kredietbeoordelaars.
Ieder speelde volgens de commissie, die onder leiding staat van SP-Kamerlid Jan de Wit, zijn eigen, kwalijke rol. De Wit voegt daar aan toe dat het de commissie is opgevallen dat veel van de gehoorde hoofdrolspelers "in geringe mate blijk geven van een kritische kijk op hun eigen rol in het ontstaan van de problemen en op hun falen in het voorkomen ervan. Dat gebrek aan zelfreflectie verontrust de commissie.'' De commissie vreest dat iedereen weer snel zal overgaan tot 'business as usual'.
Icesave en ABN Amro
De Nederlandsche Bank en oud-minister Bos van Financiën krijgen van de commissie extra kritiek op hun rol bij de overname en opsplitsing van ABN Amro in 2007 en de val van de IJslandse internetbank Icesave in 2008. "In beide gevallen waren andere uitkomsten mogelijk geweest", gaf commissie-voorzitter De Wit in een toelichting aan.
Bij de overname van ABN Amro was volgens De Wit een andere afweging mogelijk geweest bij het geven van de 'verklaring van geen bezwaar' aan het consortium van Royal Bank of Scotland, Fortis en Banco Santander. Vooral met het oog op de stabiliteit van het financiële systeem.
Met betrekking tot Icesave gaf De Wit aan dat DNB in 2008 nadere voorwaarden had kunnen stellen aan de toetreding van Icesave tot het Nederlandse depositogarantiestelsel. Tegelijk erkent de commissie aan dat DNB onvoldoende instrumenten had om te oordelen over de totale financiële positie van het moederbedrijf van Icesave, Landsbanki.
CPB schoot ook tekort
De Kamerleden stellen dat in Nederland het Centraal Planbureau en DNB de risicovolle macro-economische ontwikkelingen hebben onderschat. De banken en andere financiële instellingen onderschatten op hun beurt de risico's op hun eigen balansen. De groeiende druk van aandeelhouders die op korte termijn rendementen eisten, speelde daarbij een rol.
Raden van bestuur verzaakten door de 'perverse prikkels' van eigen bonussen, aandelen- of optiepakketten.
'Kapitaaleisen moeten omhoog'
De Wit doet een reeks van aanbevelingen. De kapitaaleisen bij banken moeten omhoog, de Code Banken moet aangescherpt, het toezicht moet verbeterd en in Europees verband worden georganiseerd. Ook moet er een muur komen tussen de gewone en de zakelijke activiteiten van een bank.
Lees ook:
