Nederland beleefde in het eerste kwartaal van dit jaar de grootste krimp sinds de Tweede Wereldoorlog, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek vrijdag 15 mei.

De verrassing zat 'm vooral bij de consument, die zeer voorzichtig is geworden.

De kwartaalkrimp van 4,5 procent ten opzichte van een jaar eerder, en 2,8 procent vergeleken met de laatste drie maanden van 2008, was forser dan economen van ING Bank en Fortis Bank hadden verwacht.

De krimp van 2,8 procent ligt overigens binnen de bandbreedte van een eerdere schatting van Z24.

Min 4 procent in 2009
"Zelfs als je voor de rest van het jaar uitgaat van nul procent groei in de overige kwartalen, dan kom je op basis van de dip in het eerste kwartaal uit op minus 4 procent", zegt econoom Charles Kalshoven van het economisch bureau van ING, in een eerste reactie.

Kalshoven denkt wel dat de mokerslag van het eerste kwartaal meteen ook de grootste klap is geweest. "De rest van het jaar zal minder krimp te zien geven, maar het herstel zal niet krachtig zijn."

Collega Aline Schuiling van het economisch bureau van Fortis Bank komt op basis van de krimp in het eerste kwartaal uit op een jaardaling voor de Nederlandse economie van 4 procent. "Ik reken op lichte krimp in het tweede kwartaal en nulgroei in de tweede helft van het jaar."

Consument staakt
Beide economen stellen dat de forse inzinking van de particuliere consumptie in de eerste drie maanden van dit jaar, het meest opvallend is aan het krimpcijfer. Ten opzichte van een jaar eerder besteedden huishoudens 2,4 procent minder.

Het Centraal Planbureau gaat officieel uit van een krimp van de consumptie met 0,25 procent voor heel 2009.

"De prognose van het CPB over de consumptie vond ik al aan de optimistische kant", zegt Schuiling van Fortis. "De consumptie is in Nederland relatief gevoelig voor ontwikkelingen op beurzen en de huizenmarkt. Daar zijn het afgelopen jaar flinke klappen gevallen, zodat een serieuze daling van de consumptie eraan zat te komen. Het krimpcijfer van het eerste kwartaal is niettemin zeer fors."

Kalshoven van ING wijst erop dat het consumptiecijfer van minus 2,4 procent waarschijnlijk nog geflatteerd is. "Bij de energieconsumptie is bijvoorbeeld de wintertemperatuur van belang. Volgens onze modellen is de totale consumptie in het eerste kwartaal positief beïnvloed door de relatief koude winter."

Voorraadeffect en w-recessie
De huidige prognose van het Centraal Planbureau, dat een jaarkrimp van 3,5 procent voorziet voor de Nederlandse economie, is op basis van het eerstekwartaalcijfer volgens zowel Kalshoven als Schuiling te positief. Een krimp van 4 procent of meer ligt in het verschiet.

Grote vraag hierbij is hoe de recessie zich verder ontwikkelt. Duidelijk is dat bedrijven eind vorig jaar en begin dit jaar hun voorraden extreem snel hebben afgebouwd, mede omdat de crisis in het bankwezen tot financieringsproblemen leidde. Nu de ergste problemen rond kortlopende bankkredieten achter de rug lijken, krijgt de economie een positieve impuls van bedrijven die hun voorraden weer aanvullen.

Pessimisten vermoeden echter dat dit een tijdelijke opleving zal zijn, resulterend in een zogenoemde w-recessie. Schuiling van Fortis Bank ziet het iets zonniger in: "Ik hoor bij de relatieve optimisten die uitgaan van een korte en harde recessie. Dat levert de rest van dit jaar nog geen groei op, maar wel het einde van de krimp."