Dat adviseerde de Studiegroep begrotingsruimte donderdag 1 april. De groep ambtenaren brengt voor de dertiende keer advies uit over hoe in de toekomst het begrotingsbeleid eruit zou moeten zien.
Om toekomstige generaties niet de rekening te laten betalen van oplopende schulden, vindt de studiegroep ingrijpende maatregelen en fundamentele hervormingen onvermijdelijk. Een "substantieel deel'' moet in de komende kabinetsperiode al tot besparingen leiden.
Eerder kwam ook het Centraal Planbureau (CPB) met het advies om 29 miljard te bezuinigen om de overheidsfinanciën op langere termijn op orde te krijgen en te houden. Door de economische crisis zijn er grote begrotingstekorten terwijl door een stijgende levensverwachting de financiële opgaven in de toekomst alleen maar toenemen.
Zorg, woningmarkt, pensioen
De al aangekondigde maatregelen, zoals een verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar, moeten doorgaan, stellen de ambtenaren in hun advies. "Waar mogelijk in aangepaste en versnelde vorm.'' Verder zijn maatregelen nodig in de zorg, op de woningmarkt, bij de pensioenen en op de arbeidsmarkt.
De studiegroep wil verder dat de begrotingsregels worden aangescherpt, zodat een financiële buffer kan worden opgebouwd. Na 2015 moet er gestreefd worden naar een overschot op de begroting.
Rentelast overheidsschuld
Door steunmaatregelen voor de economie is de structurele positie van de overheidsfinanciën in 2008 en 2009 flink verzwakt. De overheidsschuld stijgt in 2011 tot bijna 70 procent van het bruto binnenlands product, terwijl het begrotingstekort 4,9 procent zal bedragen.
Maatregelen op de kortere termijn moeten ertoe leiden dat het tekort in ieder geval in 2013 weer onder de Europese norm van drie procent van het bbp zit. "Zolang de schuld niet is afbetaald, leidt een tekort van drie procent per jaar elk jaar tot circa 750 miljoen euro aan extra rentelasten", waarschuwt de studiegroep.
Inhaalgroei onzeker
Een vraag die economen bezig houdt, is in hoeverre de recessie van 2009 tot een permanent welvaartsverlies leidt. Anders gezegd: kan Nederland de komende jaren al dan niet een deel van de verloren welvaart terug halen door sneller dan gemiddeld te groeien.
De studiegroep wijst erop dat relatief hoge kredietkosten in 2010 en 2011 ertoe leiden dat bedrijven minder investeren, wat negatief uitpakt voor de verbetering van de arbeidsproductiviteit. Aan de andere kant gaan de minst efficiënte bedrijven over de kop en worden ondernemingen gedwongen efficiënter te gaan werken. "Per saldo is niet helder wat het effect is", aldus de studiegroep.
Collectieve last risico voor groei
Duidelijk is wel dat gezonde overheidsfinanciën een cruciale randvoorwaarde zijn voor toekomstige groei. Als de staatsuitgaven ontsporen, worden burgers en bedrijven uiteindelijk beknot, hetzij doordat de belastingen omhoog moeten, hetzij doordat de staat met extra leningen de marktrente opdrijft.
De studiegroep sluit wat betreft de collectieve zorgkosten aan bij de constatering van het CPB, dat de zorguitgaven zonder extra ingrepen met vier procent per jaar zullen groeien, veel harder dan de verwachte economische groei van iets minder dan twee procent per jaar.
Politici moeten kiezen of ze bijvoorbeeld het eigen risico in de zorg verhogen van 165 euro tot 775 euro per jaar, dan wel het pakket voor de ouderenzorg in de AWBZ beperken.
Hypotheekrente
Andere hete hangijzers zijn de hypotheekrente-aftrek en de fiscale aftrekbaarheid van pensioenpremies die via de werkgever worden afgedragen.
De studiegroep stelt geen concrete ingrepen in de hypotheekrente-aftrek en pensioenpremies voor, maar geeft wel aan dat er gekeken moet worden naar de risico's van deze kostenposten voor de overheid.
Jaarlijks loopt de staat inmiddels een kleine tien miljard euro aan belastinginkomsten mis als gevolg van de hypotheekrente-aftrek. Afhankelijk van de ontwikkeling van huizenprijzen en de rente, kan bedrag oplopen tot 12 miljard euro in 2014, aldus de studiegroep.
Lees ook:
Analyse Arend van den Berg: Zijn ambtenaren kaasschavers of doorpakkers?
Opinie Mathijs Bouman: Steroïden voor de bv Nederland
Leo Stevens: Woningmarkt moet hervormd
