Het Nederlandse kabinet mag sinds eind februari in demissionaire status verkeren, op Financiën had minister Jan Kees de Jager de afgelopen maanden zijn handen vol aan de Griekse schuldencrisis en de dreigingen voor de stabiliteit van de eurozone.
Bondskanselier Angela Merkel stelde eerder deze week tegenover het Duitse parlement dat de gevaren voor de euro nog niet geweken zijn, ook na de toezegging van het steunpakket van 750 miljard euro voor landen die problemen kunnen krijgen met de financiering van staatsleningen.
De Jager wijst erop dat het onderliggende probleem van te grote overheidstekorten niet alleen voor de eurolanden geldt. “Er is in heel Europa inclusief het Verenigd Koninkrijk sprake van ontspoorde overheidsfinanciën. Ook de VS en Japan kampen daar mee. De kredietcrisis en de recessie hebben enorm diepe groeven achtergelaten, die structureel doorwerken in de economie. De inkomsten van overheden nemen af, doordat de economie kleiner is geworden. Tegelijk blijven overheden te veel uitgeven. Dat moet worden geadresseerd.”
Te veel uitgeven
De basisgedachte van het groei- en stabiliteitspact voor de euro is dat landen structurele overschotten op de overheidsbegroting nastreven. Maar die insteek is volgens De Jager de afgelopen tien jaar niet serieus genomen. “Het pact is vooral uitgelegd in de zin van: je mag maximaal drie procent tekort hebben. Als dat het geval is aan de vooravond van een crisis, schiet je zo naar de min acht, negen of tien procent tekort.”
Ook Nederland kan hieruit lessen trekken. “Aan de vooravond van de crisis had Nederland een overschot van één procent op de begroting. Dat we nu naar min vijf schieten heeft ook te maken met onze open economie, die gevoelig is voor dalingen in de wereldhandel. Daar moeten we van leren. Bijvoorbeeld door de erkennen dat in goede tijden een overschot van één procent op de begroting misschien niet voldoende is. Op termijn moet je ernaar streven, dat je in goede tijden hogere overschotten realiseert dan wat we in het verleden hebben gedaan.”
Eerste stap voor Nederland is de terugkeer naar begrotingsevenwicht, als het aan De Jager ligt in 2015. “De beste verkiezingsprogramma’s, zoals die van het CDA, lijken dat te realiseren. Daarna zul je dus echt aan overschotten moeten werken.”
Straf voor zondaars
Intussen worstelen de eurolanden volop met de vraag: hoe voorkomen we dat een Grieks drama zich in de toekomst herhaalt? Sleutelkwestie is de bestraffing van zondaars. De Jager: “Ik denk allereerst aan slimmere sancties, bijvoorbeeld het ontnemen van het stemrecht van een land, zowel voor eurozaken als bij de Ecofin, waar de ministers van Financiën en Economische Zaken van de Unie vergaderen. Politiek weegt zoiets zwaar, want dan wordt een nationaal parlement onrustig naar z’n eigen regering toe.”
Ook het korten op Europese structuurfondsen en andere subsidies kan volgens De Jager effectief zijn. Daarnaast wil hij met het Nederlandse parlement de mogelijkheid voor een adviesrecht van de Europese Commissie bespreken. “Het openbaar maken van een advies van de Commissie over de begroting van een land, vind ik het overwegen waard. Je kunt niet al in april de hele begroting voor het komende jaar klaar hebben. Maar de basisgedachte, dat de Commissie in een vroeger stadium meekijkt met de begroting, en dat een land kennis kan nemen van de mening van de Commissie bij de behandeling van de begroting, vind ik het overwegen waard.”
Nieuwe regels
Voor Griekenland komen strengere regels hoe dan ook te laat. “Griekenland had achteraf gezien niet in de euro gemoeten”, stelt De Jager. “Het land voldeed bij de toetreding in 2001 niet aan alle convergentiecriteria, dat is nu wel duidelijk geworden. Toen een aantal landen in 2005 de afspraken van het stabiliteitspact overschreed, spraken de ministers van Financiën in de Ecofin geen veroordeling uit. Dat is voor mij een reden om te zeggen: nieuwe regels kun je laten opstellen door de Ecofin, maar het opleggen van straffen moet elders gebeuren – door de Europese Commissie of een ander orgaan.”
Een land uit de euro gooien is volgens De Jager onwenselijk. “Dat is ook een straf voor de resterende eurolanden, als een land dat uittreedt nog euroschulden heeft. Denk je dat zo’n land leningen nog in harde euro’s gaat terugbetalen? Zo’n situatie moet je niet willen.”
Griekse schuld houdbaar
Pessimisten vrezen dat het geplaagde Griekenland uiteindelijk alsnog in de schuldsanering terecht komt. De Jager werpt tegen dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF), dat samen met de eurolanden een vangnet van 110 miljard euro voor de Grieken heeft opgezet, nog nooit leningen heeft moeten kwijtschelden aan meer ontwikkelde landen. “Het IMF is volop mee gegaan, in een historisch groot pakket ten opzichte van het quotum van Griekenland – te weten 30 keer.”
Het IMF acht de Griekse schuld houdbaar, als het land het voorgenomen herstructureringspakket uitvoert. De Jager: “Daar moeten we keihard in zijn. Dat kun je doen door samen met het IMF te kijken of Griekenland de afspraken uitvoert. Gebeurt dat, dan kan Griekenland iedere euro, met rente terugbetalen. De kans is heel klein dat Griekenland in gebreke blijft, zeker ten opzichte van de drie-procentpunt die Nederland als risicopremie krijgt voor zijn bijdrage.”
Lees ook:
Analyse Mathijs Bouman: Politiek behoedt ons voor Griekse scenario
