Tussenpersonen moeten sinds voorjaar 2009 duidelijk zijn over hoeveel zij verdienen aan de verkoop van onder meer levensverzekeringen, hypotheken en beleggingsverzekeringen.

De nieuwe regels gelden voor de zogenaamde complexe financiële producten. Dit zijn combinaties van verschillende soorten producten zoals beleggen, sparen, lenen en verzekeren. Daarnaast heeft de overheid een paar producten aangewezen als complex.

De meest voorkomende complexe financiële producten zijn hypotheken, beleggingsverzekeringen, levensverzekeringen (als je premie betaalt) en bankspaarproducten. Vanaf 2010 komt er nog een productgroep bij waarover tussenpersonen transparanter moeten zijn. Dit zijn de inkomensbeschermers. Hieronder vallen bijvoorbeeld koopsomverzekeringen.

Provisie
De nieuwe transparantieregels gingen op 1 januari 2009 in, maar met een overgangsperiode. Tussenpersonen moeten vanaf 1 april vertellen hoeveel provisie ze in euro’s van de bank of verzekeraar krijgen waarvoor ze bijvoorbeeld hypotheken verkopen.

Intermediairs kunnen twee soorten provisie opstrijken: afsluitprovisie die ze in één keer bij het afsluiten van het product krijgen, maar ook doorlopende provisie die gedurende de looptijd van bijvoorbeeld de hypotheek wordt betaald.

Je financieel adviseur is volgens de nieuwe regels verplicht om te melden hoeveel hij in totaal aan provisie ontvangt, dus niet alleen de afsluitprovisie. Wanneer je tussenpersoon een offerte voor je opstelt, zou je hierin dus het totale provisiebedrag dat hij verdient moeten kunnen terugvinden.

Dienstverleningsdocument (DVD)
Al in een vroeg stadium moeten intermediairs, bijvoorbeeld tijdens een oriëntatiegesprek of op de website, duidelijk maken welke producten ze verkopen en wat ze daar ongeveer mee verdienen.

Verkoopt jouw tussenpersoon bijvoorbeeld alleen hypotheken en levensverzekeringen, of slijt hij ook nog bankspaarproducten en schadeverzekeringen? De intermediair moet in deze fase ook al informatie geven over wat hij verdient aan de producten die hij verkoopt.

Al die informatie moet de tussenpersoon geven in het zogenaamde dienstverleningsdocument (DVD). De Autoriteit Financiële markten (AFM) heeft een aantal richtlijnen opgesteld voor dit document. Deze zijn alleen niet bindend. De branchevereniging van tussenpersonen, NBVA, heeft een model-DVD gemaakt voor zijn leden.

Naleving van de regels
In hoeverre houden tussenpersonen zich echter aan deze nieuwe regels? Vereniging Eigen Huis (VEH) en de Consumentenbond deden allebei een steekproef om te kijken of het DVD beschikbaar is voor consumenten.

Uit de resultaten van die steekproeven blijkt dat de transparantie van intermediairs nogal wat te wensen overlaat. Ongeveer één op de drie tussenpersonen verstrekt volgens het onderzoek van VEH überhaupt geen dienstverleningsdocument. Ook uit de steekproef van de Consumentenbond blijkt dat veel adviseurs nog geen DVD verstrekken.

In de gevallen waarin het document wel aan de klant werd gegeven, voldoet het volgens de onderzoekers van beide belangenclubs niet aan de richtlijnen van de AFM. De documenten zijn vaak erg lang waardoor belangrijke informatie maar moeilijk te destilleren is.

De bandbreedte van provisies die tussenpersonen ontvangen zou ook zo groot zijn, dat je uiteindelijk geen goede indicatie hebt van wat de adviseur nu verdient op een product. Bovendien blijkt uit de onderzoeken dat nog vaak alleen de provisie in percentages wordt vermeld en niet in euro’s.

In hoeverre de tussenpersonen een duidelijk inzicht geven in de totale provisie die ze in euro’s verdienen met de verkoop van een complex financieel product, is nog onduidelijk. De Consumentenbond doet er op dit moment onderzoek naar en hoopt in december 2009 met resultaten te komen.

Toezicht door AFM
De AFM zegt dat zij deze "signalen" onderzoekt, maar dat de toezichthouder het idee heeft dat de regels over het algemeen worden nageleefd. Hoe groot de groep adviseurs is die nog niet transparant genoeg is, weet de AFM niet. "Er zijn ongeveer 11.000 tussenpersonen in Nederland en we kunnen moeilijk bij ieder adviesgesprek gaan zitten", aldus een woordvoerder.

De AFM zegt wel snel met duidelijkheid te komen over in hoeverre intermediairs de leidraad voor het dienstverleningsdocument volgen. De woordvoerder laat weten dat de toezichthouder bekijkt in hoeverre tussenpersonen het DVD beschikbaar stellen aan hun klanten en hoe dat eruit ziet.

Wat je zelf kunt doen
In ieder geval is het aan te raden om zelf bij je financieel adviseur te vragen wat hij verdient op de producten die hij je verkoopt. Vraag in een zo vroeg mogelijk stadium om het dienstverleningsdocument. Zo kun je namelijk tussenpersonen vergelijken en bepalen waar jij denkt het beste af te zijn. Kortom: ga shoppen bij verschillende intermediairs.

Een woordvoerder van VEH raadt verder aan om voordat je een hypotheek of ander financieel complex product afsluit, je financiële situatie goed in kaart te brengen. Welke verzekeringen heb je al? Dubbel verzekeren is vrijwel altijd onvoordelig. Mocht je onderverzekerd zijn, is het slimmer om je huidige verzekering op te hogen dan om er nog een bij te nemen.

Informatie op internet
Laat je uiteraard uitvoerig informeren over het product dat je afsluit. Ook al gaat het vaak om ingewikkelde producten, zorg dat je weet wat je koopt. Er zijn op internet veel vragenlijsten te vinden die je kunt gebruiken om een idee te krijgen van vragen die je je tussenpersoon moet stellen.

De AFM heeft op haar website bijvoorbeeld een uitgebreide financiële routeplanner voor hypotheken. Met deze routeplanner kom je stapsgewijs meer te weten over onderwerpen die je kunnen helpen om een goede beslissing te nemen. Ook de Consumentenbond en VEH bieden op hun websites veel handvaten die je kunt gebruiken.