Wie ontslagen dreigt te worden of na een aanrijding smartengeld wil claimen, zit veelal vast aan lange juridische procedures. Hierbij is vaak hulp nodig van een jurist en dat kan behoorlijk in de papieren lopen. Zeker als je een advocaat nodig hebt: deze vraagt al snel 150 euro per uur.

Wie hierop niet wil leeglopen, kan een rechtsbijstandsverzekering afsluiten. Ongeveer zestig procent van alle Nederlanders heeft zo’n polis.

De populariteit van rechtsbijstandsverzekeringen is het afgelopen decennium fors toegenomen: de premie-inkomsten zijn in deze periode verdubbeld tot zeshonderd miljoen euro per jaar. En nog steeds lijkt het einde van de groei niet in zicht.

Erik Hordijk, directeur van Verzekeringssite , ziet de belangstelling voor rechtsbijstandsverzekeringen de laatste maanden toenemen. “Door de grotere economische onzekerheid hebben Nederlanders meer de neiging zich goed te verzekeren”, geeft hij als verklaring. Hiermee lijken Nederlanders, die al tot de bestverzekerde Europeanen horen, hun toppositie te versterken.

Terugverdienen
Maar hoe zinvol is zo’n rechtsbijstandsverzekering eigenlijk? Een eerste berekening zet de seinen op groen. De premie hangt af van factoren als de gezinssamenstelling, leeftijd en de gekozen dekkingsgebieden, maar gemiddeld moet je rekenen op 120 tot 150 euro per jaar. Dat is dus ongeveer evenveel als één uur hulp van een advocaat. Mocht je in problemen raken, dan heb je de kosten van je verzekering dus snel terugverdiend.

Alleen is het de vraag of het zover komt. In 2007 werd bij 12 procent van de gezinspolissen een claim ingediend, zo blijkt uit jaarcijfers van het Verbond van Verzekeraars. Statistisch gezien duurt het dus acht jaar voor je aanspraak maakt op je verzekering.

Bij verkeerspolissen was dit percentage nog kleiner: 5 procent. Hier duurt het gemiddeld twintig jaar voor je je premie te gelde maakt. Je zult dus zelf een kansberekening moeten maken.

Voor verzekeraars zijn de meeste rechtsbijstandsverzekeringen een lucratieve business. Zij maakten er in 2007 gemiddeld 11 procent winst op. Dit komt vooral voor rekening van verkeersverzekeringen (maar liefst 46 procent winst). Op gezinspolissen draaien zij de laatste jaren nagenoeg break even.

Toga
Wat kun je verwachten als je een rechtsbijstandsverzekering afsluit? Bij een juridisch geschil denk je snel aan een rechter in toga. Maar die komt slechts in 40 procent van de gevallen om de hoek kijken.

De verzekeraar zal bij een geschil eerst proberen om de tegenpartij met juridische argumenten te overtuigen. Pas als dit niet niets oplevert en ook geen schikking mogelijk is, wordt geprocedeerd. In dat geval betaalt de verzekeraar de proces- en advocaatkosten, plus de eventuele kosten voor het inschakelen van een deskundige.

Dat is in het gunstigste geval. Er bestaat namelijk ook een kans dat de verzekeraar helemaal niets doet. En daarmee belanden we bij het grootste bezwaar van rechtsbijstandsverzekeringen: je bent met handen en voeten aan je verzekeringsmaatschappij gebonden. Deze bepaalt namelijk of jouw claim in behandeling wordt genomen.

Als het schadebedrag te laag is, vis je achter het net, want dan schiet de verzekeraar er teveel bij in. Deze drempel (franchise) ligt veelal op 110 tot 250 euro. Lig je met de stomerij in de clinch omdat deze jouw blouse van 40 euro heeft verknald, dan hoef je van je verzekeraar weinig te verwachten. Sommige verzekeraars stellen je in zo’n geval schadeloos, maar niet iedereen is zo coulant.

Topadvocaat
Daarnaast maakt de verzekeraar een afweging over de slagingskans. Als zij deze te klein acht, kun je een gerechtelijke procedure vergeten. Ook bepaalt de verzekeraar hoe het geschil wordt afgehandeld: of bijvoorbeeld een mediator of externe deskundige wordt ingeschakeld. En met welke advocaat zake wordt gedaan: een topadvocaat is vaak uitgesloten; je zit veelal vast aan een raadsman uit het netwerk van je verzekeraar.

Slechts in twee situaties mag je zelf iemand kiezen: als een juridische procedure moet worden gevoerd waarvoor bijstand door een advocaat verplicht is of als jouw tegenpartij bij dezelfde verzekeraar is aangesloten.

Ben je het niet eens met de procedure of de advocaatkeuze, dan mag je je geschil voorleggen aan een onafhankelijke advocaat, die bindend advies uitbrengt. Dit zorgt wel voor veel rompslomp.

Uitsluitingen
Een ander heet hangijzer zijn de vele uitsluitingen. Belastinggeschillen, echtscheidingsperikelen of problemen op het gebied van vermogensbeheer of de exploitatie van vastgoed worden doorgaans niet gedekt.

Ook als je strafvervolging kunt afkopen met een boete of de wet hebt overtreden (bijvoorbeeld te hard hebt gereden) houdt de verzekeraar de hand op de knip. Daarnaast kent elk dekkingsgebied eigen uitsluitingen.

En mocht je te vaak een claim neerleggen, dan heb je kans dat de verzekeraar je premie verhoogt, de dekking inperkt of zelfs je polis opzegt.

Wachttijd
Verder moet je beseffen dat kwesties die al speelden toen je de verzekering afsloot buiten de dekking vallen; behalve als je switcht van verzekeraar. Hetzelfde geldt voor geschillen die je bij het afsluiten van je verzekering al kon zien aankomen. Dit laatste kan tot vervelende discussies leiden. Als de afdeling waar jij werkt al met opdoeken werd bedreigd toen jij je verzekering afsloot, kun je juridische bijstand bij ontslag waarschijnlijk vergeten, ook al wist je destijds nog niet dat ook jouw baan in het geding was.

Daarnaast heb je te maken met een wachttijd: een periode vanaf de ingangsdatum van de verzekering waarop je geen aanspraak kunt maken op rechtshulp. Deze loopt uiteen van nul tot twaalf maanden en verschilt per dekkingsgebied.

Dekkingsgebieden
Al met al is het zaak om alle kleine lettertjes goed door te lezen voor je een verzekering afsluit. Ook loont het de moeite om polissen te vergelijken. Bij oppervlakkige lezing stuit je op opvallend veel overeenkomsten. Dat is niet zo verwonderlijk, want de markt voor rechtsbijstandsverzekeringen wordt gedomineerd door drie partijen (SRK, ARAG en DAS). Andere verzekeraars kopen vaak hier hun verzekering in.

Maar wie goed leest, ontwaart wel degelijk verschillen. Bijvoorbeeld in de dekkingsgebieden. Sommige verzekeraars bieden losse componenten aan. Je kunt dan bijvoorbeeld alleen kiezen voor een verzekering die zich toelegt op arbeidsconflicten of consumentengeschillen.

Maar er zijn ook partijen die alleen complete pakketten aanbieden. In dat geval loop je het risico te betalen voor diensten waarvan je nooit gebruik zult maken: bijvoorbeeld voor hulp bij verkeersgeschillen, terwijl jij geen auto hebt. Of voor ondersteuning bij arbeidsconflicten, terwijl je al bij een vakbond bent aangesloten. Diverse belangenorganisaties, zoals de Vereniging Eigen Huis, de Consumentenbond en de ANWB, verlenen namelijk ook juridische hulp aan leden. Overigens hanteren ook deze organisaties een wachttijd, dus dit biedt geen escape.

Gesubsidieerde hulp
Heb je een laag inkomen, dan is een rechtsbijstandsverzekering sowieso overbodig, omdat je dan aanspraak maakt op gesubsidieerde rechtshulp. Of dit voor jou geldt, kun je checken op deze website.

Ook in premie en polisvoorwaarden zijn de verschillen groot. Shoppen loont.