Dat afschaffen van de renteaftrek mogelijk is zonder dat huizenbezitters in de problemen komen, weten ze in Den Haag al lang. Het beste bewijs werd geleverd door de Britse regering. De eerste beperking stamt al uit 1974. Alleen eigenaren van woningen van 25 duizend pond of minder mochten destijds hun rente aftrekken. De meeste woningen waren goedkoper, dus tot veel problemen leidde dat niet. Maar het begin was gemaakt.
Omdat de huizenprijzen in de jaren daarna bleven stijgen, nam het belang van de aftrek bij de aanschaf van een woning vanzelf af. Daardoor kon de Britse regering in de jaren tachtig het maximumtarief van de renteaftrek zonder al te veel problemen verder verlagen van zestig naar veertig procent.
Als de Britse regering in 1992 de aftrekbaarheid van de rente verder beperkt tot 25 procent, leidt dat wel tot prijsdalingen in de woningmarkt. Vooral het moment van de maatregel blijkt niet zo gelukkig gekozen, want de rente stijgt op dat moment. De twee factoren samen zorgen voor een afnemende vraag naar woningen.
De prijsdalingen zijn tijdelijk. De huizenmarkt herstelt zich snel als de Engelse economie in de tweede helft van de jaren negentig aan een groeispurt begint. Zonder dat iemand er veel last van heeft, wordt de aftrek vervolgens stapje voor stapje teruggebracht naar nul.
Zweden wordt door tegenstanders van elke vorm van beperking vaak aangehaald waarom het niet kan. In 1991 besloot de regering de aftrek te beperken van 47 tot 30 procent. De maatregel was een van de oorzaken van de recessie die Zweden begin jaren negentig trof. De huizenprijs kelderde in vier jaar tijd met ruim 26 procent en een deel van de Zweedse huizenbezitters kon de rentebetalingen niet langer opbrengen.
Het afschaffen of beperken van de hypotheekrenteaftrek hoeft helemaal niet tot problemen te leiden als het langzaam en in kleine stappen gebeurt. Daarnaast is het een kwestie van timing. Precies die twee zaken gingen mis in Zweden. De stap was te groot en het moment was ongelukkig gekozen omdat de rente juist op dat moment steeg.
Neem de lessen van de buren ter harte en het moet het in Nederland ook lukken. Dat de aftrek beter kan verdwijnen omdat die de huizenprijs opdrijft, daar zijn de meeste economen het wel over eens. De hypotheekrenteaftrek was ooit bedoeld om het eigen woningbezit te stimuleren, maar juist starters hebben er weinig aan omdat ze te weinig belasting betalen om er optimaal van te profiteren.
Den Haag heeft de afgelopen jaren zijn eigen monster geschapen. Het CDA en de VVD hebben iedereen die beperking van de aftrek suggereerden, meteen verketterd. Het ‘h-woord’ is een politiek taboe. Afschaffen kan niet omdat het voor het CDA een draai zou betekenen en ´draaien´ is op het Binnenhof een doodzonde. Tot aan de volgende verkiezingen blijven alle adviezen in de bureaula liggen.
