Nederlanders moeten langer werken. Werkgevers en werknemers willen dat iedereen die na 1953 geboren is pas met 66 jaar recht op AOW krijgt. Het grootste deel van de nieuwe Tweede Kamer is het eens met een hogere pensioenleeftijd, al vinden VVD, CDA en D66 67 een nog betere AOW-leeftijd.
"Het moet wel, we hebben geen keus", zeggen de voorstanders. Vergrijzing, ontgroening, structurele krapte op de arbeidsmarkt, de lage dekkingsgraad van veel pensioenfondsen, de hoge staatsschuld, er zijn argumenten genoeg voor een later pensioen.
Verhoging van de pensioenleeftijd is het 'duizenddingendoekje' waarmee beleidsmakers de economische en demografische problemen hopen weg te poetsen. Het is rot maar het mot.
Hersens met pensioen
Maar er is nog een veel betere reden om later te stoppen met werken. Als je met pensioen gaat, doen je hersens dat ook. Wie langer werkt blijft langer slim. Die opmerkelijke conclusie trekken drie Belgische economen in hun recent verschenen studie 'Does Retirement Affect Cognitive Functioning?'.
Eric Bonsang, Stéphane Adam en Sergio Perelman, werkzaam aan de Universiteit van Maasticht en die van Luik, winden er geen doekjes om. Ze schrijven: "Onze resultaten geven aan dat het aanmoedigen van arbeidsparticipatie van oudere werknemers niet alleen gunstig is voor de pensioenfondsen, maar dat het ook de geestelijke achteruitgang kan uitstellen, en dus de bijbehorende gebreken van de oude dag kan voorkomen."
Nu was er al eerder uit onderzoek naar voren gekomen dat werkende ouderen beter scoren bij mentale testen dan niet-werkenden. In 2007 concludeerden Amerikaanse onderzoekers dat gepensioneerden het op cognitief vlak slechter doen dan werkenden, en dat dat verschil toeneemt naarmate men langer gepensioneerd is.
Oorzaak en gevolg
Maar deze studie had als nadeel dat oorzaak en gevolg niet goed konden worden gescheiden. Misschien stoppen werknemers waarvan de hersens trager gaan werken, gemiddeld wel eerder met werken dan medewerkers waarbij het brein prima blijft functioneren. Dat zou de waargenomen correlatie tussen pensioenleeftijd en cognitieve vaardigheden prima verklaren. Het was een typisch kip-of-ei-probleem. Wat komt eerst: de aftakeling of het pensioen?
De Belgen probeerden die vraag te beantwoorden. Daarvoor gebruikten ze twee verschillende datasets met gegevens over mentale fitheid en pensionering. De Amerikaanse Health and Retirement Study en de Europese Survey of Health, Ageing, and Retirement uit Europa, met daarin ondermeer gegevens over Nederlanders.
Uit de analyse van beide gegevensbestanden komt een negatief effect van pensionering op de mentale capaciteit van ongeveer 10 procent. Door gebruik te maken van speciale statistische methoden (voor de fijnproevers: instrumentele variabelen), konden de Belgen aantonen dat de causaliteit inderdaad van pensionering naar mentale achteruitgang liep, en niet andersom.
Geen voorspelling
Pensionering, kortom, schaadt de hersenen. Niet dat iedere gepensioneerde of bijna gepensioneerde zich nu zwaar zorgen moet maken, daarvoor is het effect te gering. Bovendien gaat het hier om een algemene tendens, niet om een voorspelling voor individuen.
Maar voor beleidsmakers, die juist in algemene termen moeten denken, is het wel een relevant onderzoeksresultaat. Het is een sterk argument tegen de bewering dat langer doorwerken niet wenselijk is, omdat mensen er aan het einde van hun carrière mentaal doorheen zitten. Het is juist omgekeerd: vroeg stoppen is schadelijk.
Hersenen in training
Er blijft nog wel een belangrijke vraag over: waarom kost het pensioen 10 procent van je geesteskracht? De onderzoekers weten het niet zeker. Het zou kunnen komen doordat werk vaak een beroep doet op de denkkracht. De hersenen van een werkende blijven in training.
Maar het kan ook door een indirect effect komen. Werk zorgt voor sociale interactie en geeft een gevoel van zelfredzaamheid, schrijven de onderzoekers, en van beide is bekend dat ze een gunstig effect op 'het onderhoud aan de cognitieve reserves' hebben.
Als de laatste hypothese juist blijkt is dat goed nieuws voor iedereen die toch echt vroeg wil stoppen met werken. Niet achter de geraniums kruipen, maar met vrienden er op uit en je eigen zaakjes regelen, zou dan al genoeg zijn om scherp te blijven.
Lees ook:
